آیا اگر فردی تحت تهدید، ضربوجرح یا فشار روانی به ارتکاب جرم اعتراف کند، این اقرار معتبر است؟ پاسخ کوتاه این است که وادار کردن به گردن گرفتن جرم برخلاف اصول دادرسی عادلانه است و اقرار ناشی از اجبار، در صورت اثبات، نمیتواند بهتنهایی مبنای محکومیت قرار گیرد. اصل بر این است که اقرار باید آزادانه، آگاهانه و بدون فشار بیان شود و مقام قضایی مکلف است ادعای شکنجه یا تهدید را بررسی کند.
قانون اساسی ایران هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع را ممنوع میداند و اظهاراتی را که در نتیجه شکنجه به دست آمده، فاقد اعتبار تلقی میکند. همچنین مقررات کیفری، رفتار مأمور یا مقام صلاحیتداری را که برای گرفتن اقرار به متهم فشار جسمی وارد کند، قابل تعقیب دانسته است. فشار فقط به ضربوجرح محدود نیست؛ تهدید به آسیبرساندن، تهدید اعضای خانواده، محرومیت غیرقانونی از نیازهای ضروری یا وعدههای فریبنده نیز میتواند در ارزیابی اعتبار اقرار مؤثر باشد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل پرونده کیفری را ببینید.
صرف ادعا برای بیاعتبار شدن اقرار کافی نیست، اما دادگاه باید ادعا را نادیده نگیرد و درباره آن تحقیق کند. شخص میتواند دلایل زیر را ارائه دهد:
بهتر است اعتراض به شکل روشن و فوری مطرح شود؛ برای مثال، فرد باید مشخص کند چه کسی، در چه زمانی و با چه روشی او را تحت فشار قرار داده است. درخواست معاینه پزشکی قانونی نیز هرچه زودتر مطرح شود، امکان ثبت آثار جسمی بیشتر خواهد بود.
بیاعتباری اقرار اجباری با بیگناهی قطعی متهم یکسان نیست. اگر دادگاه این اقرار را کنار بگذارد، ممکن است سایر ادله مانند شهادت معتبر، گزارش کارشناسی، اسناد، دادههای الکترونیکی یا قرائن مستقل را بررسی کند. بنابراین وادار کردن به گردن گرفتن جرم لزوماً موجب مختومه شدن پرونده نمیشود، اما میتواند ارزش یکی از مهمترین دلایل پرونده را از بین ببرد. همچنین اقرار آزادانه با توضیحاتی که فرد برای دفاع یا پاسخ به پرسشها ارائه میکند تفاوت دارد و هر سخنی را نمیتوان اقرار کامل دانست.
متهم باید از موضوع اتهام آگاه شود، با آرامش پاسخ دهد و از امضای نوشتهای که محتوای آن را نمیفهمد یا با گفتههایش مطابقت ندارد، خودداری کند. درخواست مطالعه صورتجلسه، اصلاح مطالب نادرست و استفاده از حق داشتن وکیل در حدود مقررات، اهمیت زیادی دارد. اگر بازپرس یا مأمور از ثبت اعتراض خودداری کند، میتوان شکایت را جداگانه به دادستانی، مرجع قضایی صالح یا واحدهای نظارتی مربوط ارائه کرد. تهدید متقابل، درگیری فیزیکی یا انتشار عمومی اسناد محرمانه نیز ممکن است به زیان فرد تمام شود.
فرض کنید «م» پس از چند ساعت بازجویی مدعی شود مأموران او را تهدید کردهاند که در صورت اعتراف، برای اعضای خانوادهاش مشکل ایجاد میکنند. او در همان روز موضوع را در صورتجلسه اعلام و برای معاینه پزشکی مراجعه میکند. اگر پیامهای تهدیدآمیز، شهادت همراه بازداشتگاه یا آثار جسمی نیز وجود داشته باشد، ادعای وادار کردن به گردن گرفتن جرم قابلیت بررسی جدی پیدا میکند. در این وضعیت، دادگاه باید اعتبار اقرار را جدا از سایر دلایل ارزیابی کند و نمیتواند صرفاً بر پایه اقرار مورد اختلاف تصمیم بگیرد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره وکیل خانواده تلفنی رایگان 24 ساعته را ببینید.
وادار کردن به گردن گرفتن جرم رفتاری ممنوع و قابل اعتراض است، اما نتیجه پرونده به کیفیت دلایل و نحوه اثبات فشار بستگی دارد. ثبت فوری اعتراض، مراجعه پزشکی، حفظ پیامها و درخواست بررسی مستقل، مهمترین اقدامات عملی هستند. اگر وادار کردن به گردن گرفتن جرم رخ داده باشد، مشورت سریع با وکیل کیفری میتواند از امضای اظهارات نادرست و از دست رفتن دلایل دفاعی جلوگیری کند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در ظفر را ببینید.