آیا صادرکننده چک در صورت نداشتن توان مالی میتواند از پرداخت آن معاف یا بدهی را قسطبندی کند؟ بله، چک و اعسار زدن معمولاً به معنای طرح دعوای اعسار از پرداخت محکومبه و درخواست تقسیط بدهی است، نه از بین رفتن اصل تعهد. دادگاه با بررسی درآمد، اموال، هزینههای ضروری و ادله ارائهشده تصمیم میگیرد که بدهی یکجا پرداخت شود یا در اقساط مقرر وصول گردد.
اعسار معمولاً پس از آن مطرح میشود که دارنده چک از طریق دادگاه یا اجرای ثبت، مطالبه وجه را پیگیری کرده و برای صادرکننده، اجراییه یا حکم صادر شده باشد. موضوع دعوا، ناتوانی واقعی از پرداخت مبلغ محکومبه است. بنابراین صرف ادعای نداشتن پول کافی نیست و شخص باید نشان دهد دارایی قابل دسترسی برای پرداخت یکجای بدهی ندارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل چک را ببینید.
در برخی شرایط، بدهکار میتواند همزمان با رسیدگی به دعوای مطالبه وجه یا در مهلت قانونی پس از ابلاغ اجراییه، دادخواست اعسار و تقسیط ارائه کند. ثبت دادخواست بهتنهایی همیشه عملیات اجرایی را متوقف نمیکند و آثار آن به زمان طرح، تصمیم دادگاه و وضعیت پرونده بستگی دارد. به همین دلیل، تأخیر در اقدام میتواند خطر توقیف اموال یا اعمال ضمانتاجراهای قانونی را افزایش دهد.
در پرونده چک و اعسار زدن، دادگاه به وضعیت واقعی مالی توجه میکند. مدارک باید با اظهارات بدهکار هماهنگ باشند و پنهانکردن مال یا اعلام اطلاعات نادرست میتواند اعتبار دفاع را از بین ببرد.
شاهد باید درباره منشأ اطلاع خود توضیح قابل قبول داشته باشد. همچنین اعسار با ورشکستگی تفاوت دارد؛ ورشکستگی اصولاً درباره تاجر و شرایط خاص تجاری مطرح میشود، اما اعسار میتواند درباره اشخاصی که توان پرداخت بدهی خود را ندارند بررسی شود.
فرض کنید علی یک فقره چک به مبلغ ۳۰۰ میلیون تومان صادر کرده و پس از برگشت چک، دادگاه او را به پرداخت وجه محکوم میکند. علی کارمند است، خانهای به نام خود ندارد و درآمد ماهانهاش صرف اجاره و هزینه خانواده میشود. اگر فهرست اموال و شهادت شهود او معتبر باشد، ممکن است دادگاه اعسار را بپذیرد و مبلغی را به عنوان پیشقسط و باقی بدهی را به صورت ماهانه تعیین کند. در چنین پروندهای، چک و اعسار زدن موجب حذف بدهی نمیشود و در صورت اثبات توانایی مالی یا عدم پرداخت اقساط، تصمیم دادگاه میتواند با مشکل مواجه شود.
خیر، اعسار از پرداخت محکومبه با مسئولیت کیفری احتمالی تفاوت دارد. اگر شرایط قانونی جرم صدور چک بلامحل وجود داشته باشد، طرح اعسار الزاماً مانع رسیدگی کیفری نیست. البته وصف کیفری به عواملی مانند نوع چک، زمان ارائه آن، وجود یا نبود شرایط قانونی و اقدام دارنده وابسته است. در مقابل، اگر موضوع صرفاً مطالبه حقوقی وجه چک باشد، نتیجه دعوای اعسار بیشتر بر نحوه اجرای پرداخت اثر میگذارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی چک را ببینید.
بهتر است پیش از اقدام، متن اجراییه، مبلغ محکومبه، داراییهای واقعی و توان پرداخت ماهانه بررسی شود. اعسار یک دفاع مستند است، نه راهی برای فرار از دین؛ نتیجه آن نیز به مدارک، اظهارات شهود و تشخیص دادگاه بستگی دارد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل کیفری در پونک را ببینید.