آیا شخص دیگری آپارتمان شما را در اختیار دارد یا پس از انتقال، از بازگرداندن آن خودداری میکند؟ پاسخ این است که برای اینکه بدانید چگونه می توانم آپارتمان خود را برگردانم، ابتدا باید مبنای حقوقی تصرف یا انتقال مشخص شود؛ سپس، حسب مورد، دعوای ابطال معامله، فسخ، خلع ید، تخلیه یا استرداد ملک مطرح خواهد شد. صرف مالک بودن همیشه به معنای امکان پسگرفتن فوری آپارتمان نیست و اعتبار قرارداد، نحوه تحویل، وجود سند رسمی و دلیل تصرف اهمیت دارد.
اگر آپارتمان بدون اجازه شما در تصرف دیگری است و مالکیتتان با سند یا دلایل معتبر اثبات میشود، معمولاً موضوع در قالب خلع ید بررسی میشود. اما اگر ملک را اجاره دادهاید، دعوای مناسب غالباً تخلیه است؛ زیرا رابطه قراردادی میان مالک و مستأجر وجود دارد. این دو دعوا را نباید با یکدیگر اشتباه گرفت.
چنانچه آپارتمان را فروختهاید، اصل بر اعتبار قرارداد و انتقال مالکیت است و پشیمانی بهتنهایی حق بازپسگیری ایجاد نمیکند. در این وضعیت باید وجود یکی از جهات قانونی مانند حق فسخ قراردادی، تخلف از شرط، عدم پرداخت ثمن طبق توافق، تدلیس یا بطلان معامله بررسی شود. در معاملات رسمی، ابطال سند یا اصلاح آثار ثبتشده نیز ممکن است ضرورت پیدا کند.
مدارک باید نشان دهد شما مالک هستید یا حق قانونی برای برهمزدن قرارداد و تحویل گرفتن ملک دارید. مهمترین مستندات عبارتاند از:
تصویر سند بهتنهایی همیشه برای اثبات همه ادعاها کافی نیست. برای نمونه، در دعوای فسخ باید مبنای فسخ و رعایت شرایط قراردادی اثبات شود و در دعوای خلع ید، مالکیت خواهان و تصرف غیرمجاز خوانده اهمیت اساسی دارد.
ابتدا قرارداد و سوابق ثبتی ملک را بررسی کنید و در صورت لزوم، از طریق اظهارنامه رسمی، مطالبه تحویل یا اعلام فسخ را بهصورت روشن ابلاغ کنید. سپس باید دادخواست مناسب از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت شود. مرجع رسیدگی، با توجه به نوع خواسته، ارزش دعوا و مقررات صلاحیت، تعیین میشود و دعاوی مربوط به خود ملک اصولاً در حوزه قضایی محل وقوع آپارتمان بررسی میشوند.
اگر احتمال انتقال، تخریب یا تغییر وضعیت ملک وجود دارد، میتوان درباره اقدامات احتیاطی مانند تأمین دلیل یا دستور موقت با وکیل مشورت کرد. پس از صدور رأی قطعی و انجام تشریفات اجرایی، تحویل ملک از مسیر اجرای احکام انجام میشود؛ بنابراین تخلیه خودسرانه، تعویض قفل یا تهدید متصرف میتواند برای مالک مسئولیت کیفری یا مدنی ایجاد کند.
فرض کنید سارا آپارتمان خود را با قرارداد عادی به امیر میفروشد، اما امیر بخشی از مبلغ را نمیپردازد و در قرارداد برای عدم پرداخت، حق فسخ پیشبینی شده است. سارا نمیتواند صرفاً با مراجعه به کلانتری ملک را پس بگیرد. او باید ابتدا تحقق تخلف، ارسال اعلام فسخ و شرایط قرارداد را اثبات کند و سپس حسب وضعیت سند، دعوای مرتبط با فسخ و آثار آن را مطرح نماید. در چنین پروندهای، پاسخ به پرسش چگونه می توانم آپارتمان خود را برگردانم، به متن قرارداد و اسناد پرداخت وابسته است.
برای پاسخ دقیق به اینکه چگونه می توانم آپارتمان خود را برگردانم، باید میان تصرف بدون اجازه، اجاره، فروش، هبه و انتقال رسمی تفاوت گذاشت. انتخاب نادرست عنوان دعوا باعث اطاله رسیدگی یا رد درخواست میشود. پیش از هر اقدام، قرارداد، سند، سابقه پرداخت و وضعیت ثبتی را بررسی کنید و برای تعیین خواسته و مدارک، از مشاوره حقوقی تخصصی بهره بگیرید.