چگونه میتوان سهم قانونی خود از دارایی متوفی را دریافت کرد؟ پاسخ این است که گرفتن حق السهم ارث با شناسایی ورثه، تهیه گواهی انحصار وراثت، بررسی بدهیها و وصیتنامه و سپس توافق یا اقدام قانونی برای تقسیم ترکه انجام میشود. هیچ وارثی نمیتواند بدون توجه به حقوق سایر ورثه، تمام مال را تصرف یا منتقل کند؛ زیرا سهم هر شخص بر اساس نسبت قانونی، وضعیت وراث در زمان فوت و نوع دارایی مشخص میشود.
ابتدا باید مشخص شود چه کسانی در زمان فوت، وارث محسوب میشوند. وجود همسر، فرزند، پدر، مادر یا دیگر خویشاوندان میتواند مقدار سهم را تغییر دهد. همچنین پیش از تقسیم، هزینههای ضروری، دیون مسلم متوفی و تعهدات مالی او باید از ترکه پرداخت شود. وصیتنامه نیز فقط در حدودی که قانون معتبر میداند اثر دارد و وصیت نسبت به مازاد بر حدود مجاز، بدون رضایت ورثه معمولاً قابل اجرا نیست. بنابراین ادعای شفاهی درباره سهم، بهتنهایی تعیینکننده نیست.
مدارک دقیق با توجه به نوع مال و روش پیگیری متفاوت است، اما معمولاً اسناد زیر اهمیت دارند:
اگر یکی از ورثه مدارک را پنهان کند، میتوان از مراجع صالح برای شناسایی و استعلام داراییها کمک گرفت. گواهی انحصار وراثت فقط اشخاص وارث و میزان کلی سهم آنان را مشخص میکند و بهتنهایی به معنای انتقال سند یا تحویل مال نیست.
در حالت توافق، ورثه میتوانند درباره فروش مال و تقسیم مبلغ، انتقال سهم هر شخص یا افراز و تفکیک دارایی تصمیم بگیرند. توافق بهتر است بهصورت کتبی و با ذکر مشخصات کامل اموال، میزان سهم و نحوه تحویل تنظیم شود. برای املاک ثبتشده، انتقال رسمی در دفترخانه اهمیت دارد. در صورت اختلاف، ذینفع میتواند حسب مورد درخواست تقسیم ترکه، افراز، فروش مال غیرقابل تقسیم یا مطالبه سهم خود را از مرجع صالح مطرح کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی ارث را ببینید.
پیش از طرح دعوا باید روشن شود مال در کجا قرار دارد، سند رسمی دارد یا نه، همه ورثه شناسایی شدهاند یا خیر و آیا دیون یا ادعای شخص ثالث وجود دارد. اگر مالی قابل تقسیم نباشد، ممکن است راهحل عملی فروش آن و تقسیم بهای حاصل باشد. تصرف انحصاری یک وارث، اجاره دادن مال یا برداشت وجه متوفی بدون رضایت دیگران میتواند مسئولیت مدنی و در برخی شرایط، پیامد کیفری ایجاد کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل دادگاه مدنی را ببینید.
فرض کنید پدری فوت کرده و یک آپارتمان، همسر و دو فرزند از او باقی ماندهاند. یکی از فرزندان بدون توافق، آپارتمان را در اختیار گرفته و از تحویل کلید خودداری میکند. فرزند دیگر برای گرفتن حق السهم ارث باید ابتدا گواهی انحصار وراثت و مدارک مالکیت را فراهم کند و سهم همسر و هر دو فرزند را با توجه به مقررات مربوط محاسبه نماید. اگر توافق برای فروش یا تقسیم حاصل نشود، میتواند درخواست قانونی مناسب را مطرح کند؛ اما نتیجه نهایی به سند ملک، وضعیت دیون، نظر کارشناسی و ادعاهای احتمالی دیگران بستگی دارد.
امضای برگههای مبهم، بخشیدن سهم بدون دریافت عوض، انتقال مال پیش از تعیین همه ورثه، اعتماد به قول شفاهی و نادیده گرفتن بدهیهای متوفی از اشتباهات رایج است. همچنین گرفتن حق السهم ارث با گرفتن گواهی انحصار وراثت یکسان نیست؛ گواهی، مرحله شناسایی ورثه است و دریافت واقعی سهم ممکن است به توافق، انتقال رسمی یا رسیدگی قضایی نیاز داشته باشد.
برای حفظ حقوق خود، ابتدا ورثه و داراییها را دقیق شناسایی کنید، اسناد را جمعآوری و بدهیها و وصیتنامه را بررسی نمایید. سپس از راه توافق کتبی و انتقال رسمی اقدام کنید و در صورت اختلاف، با توجه به نوع مال و محل آن، مسیر قانونی مناسب را انتخاب نمایید. بررسی پرونده توسط وکیل یا مشاور حقوقی، بهویژه در اموال متعدد، ورثه صغیر یا وجود سند عادی، از تصمیمهای پرخطر جلوگیری میکند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در شریف آباد را ببینید.