آیا فردی که هنوز به هجدهسالگی نرسیده، میتواند بدون اجازه پدر یا قیم گذرنامه بگیرد؟ پاسخ کوتاه این است که گرفتن پاسپورت با حکم رشد بهتنهایی معمولاً جایگزین اجازه ولی قهری یا قیم نمیشود؛ زیرا حکم رشد بیشتر ناظر بر توانایی شخص برای اداره امور مالی و حقوقی است و الزاماً اختیار مستقل برای خروج از کشور ایجاد نمیکند. بنابراین، نتیجه درخواست به سن متقاضی، وضعیت ولایت یا قیمومت، مفاد حکم دادگاه و مقررات اجرایی گذرنامه بستگی دارد.
در حقوق ایران، رسیدن به سن بلوغ با رسیدن به رشد مالی یکسان نیست. حکم رشد پس از بررسی توانایی فرد برای اداره امور مالی صادر میشود و ممکن است به او اجازه دهد برخی معاملات و امور اقتصادی خود را مستقل انجام دهد. با این حال، این حکم لزوماً به معنای پایان ولایت پدر یا جد پدری نیست و بهطور خودکار اجازه سفر خارجی یا درخواست گذرنامه را ایجاد نمیکند.
به همین دلیل، گرفتن پاسپورت با حکم رشد باید از موضوع اجازه خروج از کشور تفکیک شود. اداره گذرنامه هنگام بررسی درخواست، علاوه بر وضعیت رشد، سن فرد و شخصی را که قانوناً حق اجازه دادن دارد بررسی میکند. اگر متقاضی به هجدهسالگی رسیده باشد، اصولاً موضوع حکم رشد برای اصل درخواست گذرنامه ضرورت ندارد؛ اما اگر کمتر از هجده سال داشته باشد، معمولاً رضایت ولی قانونی یا قیم اهمیت اساسی دارد.
مدارک دقیق ممکن است با توجه به وضعیت خانوادگی و دستورالعملهای اجرایی تغییر کند، اما معمولاً متقاضی باید مدارک هویتی، عکس مطابق ضوابط، مدارک مربوط به اقامت و فرم درخواست را ارائه کند. در پرونده افراد زیر هجده سال، مدارک مربوط به اجازه ولی قهری، قیم یا حکم دادگاه نیز اهمیت دارد.
حکم رشد بهتنهایی تضمینکننده پذیرش درخواست نیست. اگر ولی یا قیم از اعلام رضایت خودداری کند، ابتدا باید روشن شود علت مخالفت چیست و آیا شخص دیگری اختیار قانونی برای اجازه دادن دارد یا خیر. در موارد اختلاف، فقدان ولی، تعارض منافع یا وجود ضرورت مهم، مراجعه به دادگاه خانواده یا مرجع صالح میتواند مطرح شود؛ اما دادگاه با توجه به مدارک، مصلحت فرد، ضرورت سفر و وضعیت سرپرستی تصمیم میگیرد و نتیجه از پیش قطعی نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی خانواده آنلاین را ببینید.
بهتر است پیش از طرح دعوا، از دفتر خدمات انتظامی و اداره گذرنامه درباره مدرک قابل قبول برای همان وضعیت استعلام شود. همچنین نباید حکم رشد را با حکم حضانت، سلب ولایت یا اجازه خروج اشتباه گرفت؛ هرکدام آثار حقوقی متفاوتی دارند.
فرض کنید دختری شانزدهساله حکم رشد دارد و قصد شرکت در یک دوره آموزشی خارج از کشور را دارد. او با تصور اینکه حکم رشد برای گرفتن پاسپورت با حکم رشد کافی است، بدون رضایت پدر درخواست میدهد. اداره گذرنامه ممکن است به دلیل کمبود اجازه قانونی، درخواست را متوقف کند؛ زیرا حکم رشد او درباره اداره امور مالی است و الزاماً اجازه خروج از کشور محسوب نمیشود. در این وضعیت، ارائه رضایت ولی یا پیگیری قضایی با مدارک مربوط به ضرورت سفر میتواند راه بررسی پرونده را باز کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی رایگان را ببینید.
گرفتن پاسپورت با حکم رشد وابسته به سن، نوع سرپرستی و اجازه قانونی لازم است. حکم رشد دلیل مهمی برای اثبات توانایی شخص محسوب میشود، اما معمولاً جای رضایت ولی یا قیم را نمیگیرد. برای تصمیم دقیق، باید متن حکم، مدارک خانوادگی و هدف سفر بررسی و سپس درخواست از مسیر رسمی پیگیری شود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل خانواده افسریه را ببینید.