آیا والدین یا بستگان زن میتوانند بدون اجازه او برای دریافت مهریه اقدام کنند؟ پاسخ کوتاه این است که آیا خانواده زن می تواند مهریه را بگیرد؛ در حالت عادی، خیر، زیرا مهریه حق مالی خود زن است و خانواده او مالک این حق محسوب نمیشوند. خانواده فقط در شرایط مشخصی مانند داشتن وکالت معتبر، قیمومت قانونی یا وراثت میتوانند برای مطالبه یا دریافت آن اقدام کنند.
به محض وقوع عقد صحیح، زن مالک مهریه میشود و میتواند آن را از شوهر مطالبه کند؛ حتی اگر هنوز زندگی مشترک آغاز نشده باشد. پدر، مادر، برادر یا سایر بستگان زن، صرفاً به دلیل نسبت خانوادگی، حق مطالبه یا دریافت مهریه را ندارند. همچنین پرداخت مهریه به حساب یکی از اعضای خانواده، بدون اجازه روشن زن، ممکن است برای شوهر ایجاد مسئولیت کند و پرداخت معتبر تلقی نشود.
اگر زن به یکی از بستگان وکالت رسمی یا قابل استناد بدهد، وکیل میتواند در حدود اختیارات مندرج در وکالتنامه اقدام کند. با این حال، وکیل مالک مهریه نیست و باید وجه را به زن تحویل دهد، مگر اینکه اختیار دریافت، صلح، ابراء یا انتقال حق نیز بهطور مشخص به او داده شده باشد.
پاسخ به اینکه آیا خانواده زن می تواند مهریه را بگیرد به وضعیت حقوقی زن بستگی دارد. مهمترین حالتها عبارتاند از:
در بیشتر پروندهها، اصل یا تصویر معتبر سند ازدواج، مدارک هویتی، وکالتنامه یا مدارک مربوط به وراثت مورد نیاز است. اگر زن فوت کرده باشد، گواهی فوت، گواهی انحصار وراثت و مدارک مربوط به ترکه نیز اهمیت دارد. مطالبه میتواند از مسیر اجرای ثبت یا دادگاه انجام شود و انتخاب مسیر به وضعیت سند ازدواج، میزان مهریه، شناسایی اموال شوهر و وجود اختلاف بستگی دارد.
خانواده نباید بدون بررسی، رسید دریافت وجه یا نوشتهای مبنی بر بخشش مهریه را امضا کند. اقرار به دریافت، ابراء یا سازش میتواند آثار جدی داشته باشد و بعداً اثبات بیاعتباری آن دشوار شود.
فرض کنید سارا به مادرش وکالت میدهد تا مهریه را از شوهر مطالبه و وجه را دریافت کند. در این وضعیت، مادر میتواند به عنوان وکیل اقدام کند، اما مهریه همچنان متعلق به سارا است. اگر وکالتنامه فقط پیگیری اداری را اجازه داده باشد، مادر حق بخشیدن مهریه یا توافق نهایی ندارد. بنابراین در پاسخ به اینکه آیا خانواده زن می تواند مهریه را بگیرد، باید متن وکالتنامه و اختیارهای صریح آن بررسی شود.
مهریه اصولاً دارایی زن است و خانواده او بدون وکالت، قیمومت یا وراثت، حق دریافت آن را ندارند. پس از فوت زن، ورثه میتوانند طلب او را از شوهر یا ترکه پیگیری کنند، اما فقط به میزان سهم قانونی خود. برای جلوگیری از اختلاف، پیش از هرگونه پرداخت یا امضا باید سند ازدواج، وضعیت مالکیت، وکالتنامه و مدارک وراثت توسط کارشناس حقوقی بررسی شود.