آیا زنی که اختیار طلاق دارد، همچنان میتواند مهریه خود را مطالبه کند؟ بله؛ در اغلب موارد اگر حق طلاق با زن باشد مهریه تعلق میگیرد و داشتن وکالت در طلاق، بهخودیخود باعث از بین رفتن مهریه نمیشود. زن ممکن است با وکالتنامه رسمی یا شرط ضمن عقد، از طرف شوهر مراحل طلاق را انجام دهد، اما این اختیار با بخشیدن مهریه تفاوت دارد. میزان مهریه قابل مطالبه، به عواملی مانند وقوع نزدیکی، نوع طلاق و وجود یا نبود توافق درباره بذل مهریه بستگی دارد.
در حقوق ایران، تعبیر «حق طلاق با زن» معمولاً به معنای اعطای وکالت در طلاق است، نه انتقال کامل اختیار قانونی طلاق به زن. این وکالت باید در سند رسمی یا شرط معتبر ضمن عقد قابل اثبات باشد و حدود آن اهمیت زیادی دارد. برای نمونه، ممکن است زن وکیل باشد که با انتخاب وکیل دادگستری، از طرف شوهر درخواست طلاق را پیگیری کند.
وکالت در طلاق، حق مالی زن نسبت به مهریه را از بین نمیبرد. بنابراین اگر زن هنگام اجرای طلاق مهریه را نبخشد یا در توافق رسمی از آن صرفنظر نکند، اصل حق مطالبه مهریه باقی است. حتی ممکن است زن ابتدا مهریه را مطالبه کند و سپس با حفظ آن، طلاق را پیگیری نماید؛ البته نتیجه عملی پرونده به مفاد وکالتنامه و توافق طرفین وابسته است.
اگر نزدیکی میان زوجین واقع شده باشد، اصل بر تعلق تمام مهریه تعیینشده است. اگر طلاق پیش از نزدیکی انجام شود، معمولاً نصف مهریه قابل مطالبه خواهد بود. این موضوع با داشتن وکالت در طلاق تغییر نمیکند. همچنین اگر مهریه عندالمطالبه باشد، زن میتواند برای دریافت آن دادخواست مطالبه مهریه بدهد؛ اما اگر مهریه عندالاستطاعه باشد، اثبات توانایی مالی شوهر یا وجود مال قابل وصول اهمیت بیشتری پیدا میکند.
باید میان «تعلق مهریه» و «امکان وصول فوری» تفاوت گذاشت. ممکن است مهریه از نظر قانونی به زن تعلق داشته باشد، اما شوهر توان پرداخت یکجای آن را نداشته باشد و موضوع به توافق، تقسیط یا شناسایی اموال برسد. همچنین طلاق توافقی یا توافقی که در آن زن مهریه را بذل میکند، میتواند نتیجه متفاوتی داشته باشد.
خیر، بخشیدن مهریه شرط عمومی استفاده از وکالت در طلاق نیست؛ مگر اینکه در متن وکالتنامه، توافقنامه طلاق یا سندی جداگانه چنین تعهدی پذیرفته شده باشد. در طلاق خلع، زن معمولاً مالی را در برابر طلاق به شوهر بذل میکند و این مال میتواند تمام یا بخشی از مهریه باشد. در طلاق مبارات نیز میزان بذل نباید از مهریه بیشتر باشد. بنابراین عنوان طلاق و متن توافق، در میزان نهایی حق زن اثر مستقیم دارد.
فرض کنید مریم در عقدنامه، وکالت رسمی برای طلاق دارد و در زندگی مشترک نیز نزدیکی انجام شده است. او بدون امضای سند بذل مهریه، از وکیل دادگستری برای اجرای طلاق کمک میگیرد. در این وضعیت، صرف استفاده از وکالت به معنای اسقاط مهریه نیست و مریم میتواند برای مطالبه آن اقدام کند. اگر او در توافق طلاق اعلام کند که تمام مهریه را بخشیده است، نتیجه متفاوت خواهد بود؛ زیرا اگر حق طلاق با زن باشد مهریه تعلق میگیرد، مگر اینکه زن بهطور معتبر آن را ببخشد یا شرایط قانونی دیگری مانند پرداخت یا ابراء وجود داشته باشد.
پیش از امضای هر توافق، باید روشن شود که عبارتهایی مانند «بذل کلیه حقوق مالی» یا «اسقاط هرگونه ادعا» شامل مهریه، نفقه و اجرتالمثل میشود یا خیر. در نهایت، پاسخ کوتاه این است که اگر حق طلاق با زن باشد مهریه تعلق میگیرد، اما مقدار قابل مطالبه و نحوه وصول آن به وضعیت زندگی مشترک، متن اسناد و توافقهای امضاشده بستگی دارد.