آیا نوشتهای که زن درباره بخشش مهریه روی یک برگه معمولی امضا میکند معتبر است؟ بله، بخشیدن مهریه روی کاغذ عادی میتواند از نظر حقوقی معتبر و قابل استناد باشد، اما میزان اثر آن به متن نوشته، قصد واقعی زن، امضا، رضایت و امکان اثبات انتساب سند بستگی دارد. چنین برگهای معمولاً «سند عادی» محسوب میشود و برخلاف سند رسمی، بهتنهایی از اعتبار اجرایی مستقیم برخوردار نیست؛ بنابراین در صورت اختلاف، ممکن است بررسی قضایی ضرورت پیدا کند.
اگر زن با قصد روشن و بدون اجبار اعلام کند که تمام یا بخشی از مهریه را ابراء، بذل یا دریافت کرده است، این نوشته میتواند دلیل مهمی بر سقوط دین باشد. بااینحال، صرف استفاده از واژههایی مانند «بخشیدم» همیشه کافی نیست؛ زیرا باید مشخص باشد چه مقدار از مهریه، در برابر چه اقدامی و با چه شرایطی بخشیده شده است.
تفاوت مهمی میان «ابراء مهریه»، «بذل مهریه» و «اقرار به دریافت مهریه» وجود دارد. ابراء یعنی زن از طلب خود صرفنظر کند؛ بذل ممکن است در چارچوب توافق طلاق مطرح شود؛ و اقرار به دریافت، ادعای پرداخت قبلی را بیان میکند. انتخاب نادرست واژهها میتواند در تفسیر سند اثر بگذارد.
در دعوای احتمالی، دادگاه معمولاً به مجموعهای از قرائن توجه میکند، نه فقط عنوان برگه. مدارک و نکات مؤثر عبارتاند از:
اگر امضا انکار یا سند جعل ادعا شود، موضوع میتواند به کارشناسی خط و امضا ارجاع شود. همچنین اگر زن مدعی شود هنگام امضا مجبور، بیخبر یا فاقد قصد معتبر بوده، نتیجه پرونده به دلایل ارائهشده بستگی خواهد داشت. در مقابل، بخشیدن مهریه روی کاغذ عادی بدون تاریخ، مقدار مشخص و توضیح شرایط، زمینه اختلاف بیشتری ایجاد میکند.
نخست باید اصل سند و مدارک تکمیلی حفظ شود و از نوشتن توضیح یا اصلاح روی آن خودداری گردد. سپس بسته به وضعیت پرونده، سند میتواند در دعوای مطالبه مهریه، دفاع در برابر اجراییه یا رسیدگی مرتبط با طلاق ارائه شود. مرجع رسیدگی، اعتبار انتساب و مفاد آن را بررسی میکند. سند عادی معمولاً مانند سند رسمی مستقیماً از دفترخانه قابل اجرا نیست و ممکن است نیاز به طرح دعوا یا ارائه دفاع در مرجع صالح داشته باشد.
اگر توافق در دفترخانه اسناد رسمی یا دفتر ثبت ازدواج و طلاق تنظیم شود، احراز هویت و انتساب آن آسانتر است و درباره مفاد توافق نیز ابهام کمتری باقی میماند. بااینحال، رسمی کردن سند جایگزین بررسی دقیق شرطها و رضایت واقعی طرفین نیست.
فرض کنید زوجه برگهای امضا کرده باشد که در آن نوشته شده است: «مهریهام را بخشیدم»، اما مقدار مهریه، علت توافق و ارتباط آن با طلاق مشخص نشده باشد. پس از مدتی، وی مطالبه مهریه کند و زوج به همان برگه استناد نماید. در این وضعیت، بخشیدن مهریه روی کاغذ عادی میتواند دفاع مهمی برای زوج باشد، اما نتیجه قطعی نیست؛ دادگاه باید قصد زن، اصالت امضا، شرایط تنظیم و معنای دقیق عبارت را احراز کند.
برای کاهش ریسک، میزان دقیق مهریه، نوع اقدام حقوقی، قطعی یا مشروط بودن بخشش، تاریخ، مشخصات کامل طرفین و امضاهای لازم باید روشن نوشته شود. بهتر است بخشیدن مهریه روی کاغذ عادی با تنظیم سند رسمی تکمیل شود و پیش از امضا، متن توسط وکیل یا مشاور حقوقی بررسی گردد؛ زیرا یک عبارت کوتاه و مبهم ممکن است بهجای پایان اختلاف، موجب طرح دعوای جدید شود.