آیا برای شروع طلاق باید مستقیماً به دادگستری مراجعه کرد؟ پاسخ روشن این است که برای طلاق کدام دادگاه باید رفت: اصولاً دادگاه خانواده صالح محل اقامت یکی از طرفین، پس از ثبت دادخواست در دفتر خدمات الکترونیک قضایی. انتخاب دادگاه به نوع طلاق، محل سکونت زوجین و گاهی وضعیت اقامت آنان در ایران یا خارج از کشور بستگی دارد.
رسیدگی به اصل طلاق، طلاق توافقی، درخواست گواهی عدم امکان سازش و موضوعاتی مانند مهریه، نفقه، اجرتالمثل و حضانت، در صلاحیت دادگاه خانواده است. بنابراین طرح دعوا در دادگاه عمومی حقوقی یا شورای حل اختلاف، به عنوان مرجع اصلی صدور حکم طلاق، مسیر درستی نیست. شورا ممکن است در برخی اختلافات خانوادگی برای صلح و سازش نقش داشته باشد، اما تصمیم نهایی درباره طلاق را دادگاه خانواده صادر میکند.
از نظر صلاحیت محلی، قاعده معمول این است که دادخواست در دادگاه محل اقامت خوانده ثبت شود. با این حال، در دعاوی خانوادگی، زوجه معمولاً میتواند دعوا را در دادگاه محل اقامت خود نیز مطرح کند؛ این اختیار ممکن است با توجه به نوع خواسته، غیرمنقول بودن موضوع یا مقررات خاص محدود شود. در طلاق توافقی نیز بهتر است دادگاهی انتخاب شود که با محل اقامت اعلامشده زوجین و اطلاعات ثبتشده در سامانههای قضایی سازگار باشد.
مراجعه مستقیم به شعبه دادگاه معمولاً نخستین مرحله نیست. متقاضی باید از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی دادخواست یا درخواست مربوط را ثبت کند. پس از تعیین مرجع صالح، پرونده به شعبه دادگاه خانواده ارجاع میشود و ابلاغها از طریق سامانه ثنا انجام خواهد شد.
در طلاق توافقی، توافق زوجین درباره مهریه، نفقه، حضانت، ملاقات فرزندان و جهیزیه باید روشن و قابل اجرا باشد. توافق شفاهی یا ناقص میتواند در مرحله اجرا اختلاف تازهای ایجاد کند.
نشانی واقعی اقامتگاه، نه صرفاً نشانی درجشده در سند ازدواج، در تشخیص صلاحیت محلی اهمیت دارد. اگر یکی از طرفین نشانی خود را تغییر داده باشد، ابلاغ قضایی باید به نشانی معتبر اعلامشده در سامانه ثنا یا نشانی قانونی انجام شود. مدارک اصلی شامل سند نکاحیه، مدارک هویتی، و در صورت وجود، اسناد مربوط به فرزندان، پرداخت مهریه، ترک انفاق، محکومیت یا سایر دلایل دعواست.
اگر زن در ایران سکونت دارد اما شوهر در خارج از کشور است، امکان طرح دعوا در محل اقامت زن ممکن است وجود داشته باشد؛ با این حال، ابلاغ و اجرای تصمیم به وضعیت اقامت و همکاری مراجع کشور محل سکونت زوج وابسته است. در پروندههای اتباع خارجی یا زوجین مقیم خارج، تعیین شعبه صالح باید با توجه به تابعیت، محل اقامت و اسناد ازدواج انجام شود.
ناهید در شیراز زندگی میکند و همسرش در اصفهان اقامت دارد. او میخواهد به دلیل ادعای ترک نفقه برای طلاق اقدام کند و میپرسد برای طلاق کدام دادگاه باید رفت. در این فرض، ناهید میتواند با ارائه مدارک لازم، دادخواست را از طریق دفتر خدمات قضایی شیراز ثبت کند؛ اما پذیرش نهایی صلاحیت با بررسی نشانیها، نوع خواسته و مدارک پرونده انجام میشود. صرف ادعای ترک نفقه نیز برای صدور طلاق کافی نیست و باید شرایط قانونی و دلایل آن در رسیدگی احراز شود.
برای طلاق کدام دادگاه باید رفت؟ پاسخ معمول، دادگاه خانواده محل اقامت خوانده یا در موارد مجاز، محل اقامت زوجه است و شروع کار از دفتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود. پیش از ثبت دادخواست، نوع طلاق، نشانی معتبر، مدارک ازدواج و خواستههای مالی و مربوط به فرزندان را دقیق مشخص کنید؛ زیرا انتخاب نادرست مرجع یا ثبت ناقص اطلاعات میتواند باعث اخطار رفع نقص، انتقال پرونده یا طولانی شدن رسیدگی شود.