بهترین شرایط ضمن عقد برای آقایان

در نگاه عرفی، بیشتر شروط ضمن عقد با هدف حمایت از حقوق زن مطرح می شوند، اما مرد نیز می تواند پیش از ازدواج درباره موضوعات مهم زندگی مشترک با همسر آینده خود توافق کند. بهترین شرایط ضمن عقد برای آقایان باید متناسب با شرایط واقعی زوجین، شغل، محل زندگی، وضعیت مالی و برنامه آینده آنها انتخاب شود و مهم تر از همه، متن شرط باید روشن و قابل اجرا باشد.

ممکن است این سوال مطرح شود که یک مرد دقیقاً چه شروطی می تواند در عقدنامه قرار دهد؟ آیا می توان درباره محل زندگی، اشتغال، مسائل مالی، اموال مشترک یا نحوه تصمیم گیری درباره برخی امور خانوادگی توافق کرد؟ پاسخ این است که اصل توافق زوجین درباره بسیاری از این موضوعات امکان پذیر است، اما هر شرطی باید با قوانین و مقررات مربوط به عقد نکاح سازگار باشد.

پاسخ وکیل: بهترین شرایط ضمن عقد برای آقایان الزاماً شروطی نیست که محدودیت زیادی برای طرف مقابل ایجاد کند. شرط مناسب، شرطی است که تکلیف یک موضوع مهم را از ابتدا روشن کند و در صورت اختلاف، قابلیت استناد و اجرا داشته باشد. بنابراین بهتر است به جای درج تعداد زیادی شرط کلی، چند شرط مشخص و متناسب با شرایط زندگی آینده انتخاب و متن آنها به صورت دقیق تنظیم شود.

در صورتی که زوجین درباره موضوعی توافق داشته باشند، می توانند آن را تا جایی که قانون اجازه می دهد در قالب شرط ضمن عقد یا توافق معتبر تنظیم کنند. مهم ترین مواردی که معمولاً برای آقایان قابل بررسی است عبارت اند از:

• شرط انتخاب محل زندگی با توافق زوجین: مثلاً «محل سکونت مشترک زوجین با توافق طرفین تعیین شود.» این شرط می تواند از اختلاف درباره شهر محل زندگی جلوگیری کند.
• شرط مربوط به محل اشتغال: در صورت توافق، حدود و شرایط مربوط به اشتغال هر یک از زوجین می تواند به صورت روشن مشخص شود.
• شرط مربوط به اموال مشترک: مثلاً زوجین توافق کنند اموالی که با سرمایه مشترک خریداری می شود، به نسبت سهم پرداختی متعلق به طرفین باشد.
• شرط مشارکت در هزینه های مشخص: در صورت توافق می توان درباره پرداخت برخی هزینه های مشخص زندگی، تحصیل یا خرید یک مال معین تعهد ایجاد کرد.
• شرط تعیین تکلیف برخی سفرها یا اقامت های طولانی: زوجین می توانند درباره نحوه اطلاع رسانی و هماهنگی سفرهای خاص توافق کنند.
• شرط مربوط به نحوه اداره برخی امور مالی: برای مثال، طرفین می توانند درباره مالکیت، پرداخت اقساط یا سهم هر یک در خرید ملک مشترک توافق مشخصی داشته باشند.

نکته مهم این است که عبارت مورد استفاده در عقدنامه باید دقیقاً با هدف طرفین مطابقت داشته باشد. یک جمله کوتاه و مبهم ممکن است در زمان اختلاف نتواند نتیجه مورد انتظار را ایجاد کند.

یکی از موضوعاتی که بهتر است پیش از ازدواج درباره آن صحبت شود، محل زندگی مشترک است. برای برخی مردان، محل اشتغال یا فعالیت اقتصادی به گونه ای است که امکان تغییر شهر محل کار وجود ندارد. در چنین شرایطی می توان درباره محل اقامت مشترک توافق روشن داشت.

مثال: «زوجین توافق نمودند محل سکونت مشترک آنان شهر تهران باشد و تغییر محل اقامت دائم با توافق کتبی طرفین انجام شود.»

البته متن نهایی باید با وضعیت واقعی زوجین هماهنگ شود. همچنین باید توجه داشت که حقوق و تکالیف قانونی زوجین در خصوص مسکن را نمی توان صرفاً با یک عبارت کلی نادیده گرفت.

اشتغال یکی از موضوعاتی است که ممکن است پس از ازدواج باعث اختلاف شود. اگر زوجین از ابتدا درباره نوع شغل، محل کار یا ادامه فعالیت اقتصادی یکی از آنها توافق مشخصی دارند، بهتر است حدود این توافق روشن باشد.

مثال: «زوجه متعهد می شود فعالیت شغلی خود را در محدوده شهر محل سکونت مشترک انجام دهد، مگر با توافق بعدی زوجین.»

البته این مثال صرفاً یک نمونه است و نباید بدون بررسی شرایط پرونده عیناً در تمام عقدنامه ها استفاده شود. اعتبار هر شرط به متن دقیق آن و شرایط قانونی بستگی دارد.

موضوع اموال یکی از مهم ترین بخش های توافقات مالی زوجین است. زن و مرد می توانند درباره مالکیت اموالی که با سرمایه مشترک خریداری می شود توافق کنند. این موضوع به ویژه در خرید خانه، خودرو، سرمایه گذاری یا راه اندازی کسب و کار مشترک اهمیت دارد.

مثال: «هر یک از اموالی که پس از ازدواج با سرمایه مشترک طرفین خریداری شود، به نسبت میزان آورده مالی هر یک از زوجین متعلق به آنان خواهد بود.»

اگر طرفین قصد دارند مالکیت یک ملک به صورت مساوی باشد، بهتر است موضوع در اسناد مربوط به همان مال نیز به شکل صحیح ثبت شود. صرف درج یک عبارت کلی در عقدنامه همیشه جایگزین تنظیم اسناد مالکیت مربوط به اموال نخواهد بود.

گاهی زوجین به جای تعیین مهریه بسیار سنگین، ترجیح می دهند بخشی از توافقات مالی خود را در قالب تعهدات مشخص تنظیم کنند. این روش در صورت توافق واقعی طرفین می تواند قابل بررسی باشد، اما باید توجه داشت که شرط مالی جایگزین خودکار مهریه نیست و هر تعهد آثار حقوقی جداگانه خود را دارد.

• انتقال درصد مشخصی از یک ملک: مثلاً زوج متعهد شود در صورت تحقق شرایط مشخص، مقدار معینی از یک ملک را به زوجه منتقل کند.
• پرداخت مبلغ معین: برای مثال، پرداخت مبلغ مشخص در زمان معین و با شرایط مشخص.
• خرید ملک مشترک: زوجین می توانند درباره خرید ملک با سرمایه مشترک و میزان سهم هر یک توافق کنند.
• پرداخت هزینه مشخص: مانند تعهد به پرداخت هزینه تحصیل یا خرید یک مال معین در مدت مشخص.

در تمام این موارد باید مبلغ، مال مورد نظر، زمان انجام تعهد و شرایط اجرای آن مشخص باشد تا اختلافی درباره مفاد توافق ایجاد نشود.

گاهی زوجین پیش از ازدواج درباره آینده فرزندان نیز توافق هایی انجام می دهند. با این حال، حضانت کودک موضوعی نیست که بتوان درباره آن بدون توجه به قانون و مصلحت طفل تصمیم قطعی گرفت.

مثال: «زوجین توافق می نمایند در صورت جدایی، در خصوص نگهداری و تربیت فرزند با رعایت مصلحت طفل و مقررات قانونی با یکدیگر همکاری نمایند.»

این نوع عبارت با شرطی که بخواهد نتیجه قطعی و همیشگی درباره حضانت ایجاد کند تفاوت دارد. در اختلافات مربوط به کودک، شرایط زمان جدایی و مصلحت طفل اهمیت اساسی خواهد داشت.

خانم ها نیز می توانند علاوه بر شروط چاپی عقدنامه، در صورت توافق با زوج، شروط دیگری را مطرح کنند. برخی از مهم ترین شروطی که معمولاً در عقدنامه یا توافقات مرتبط با ازدواج مورد توجه قرار می گیرد عبارت است از:

• حق تحصیل: در صورت توافق، زوج می تواند ادامه تحصیل زوجه را در شرایط مشخص بپذیرد.
• حق اشتغال: می توان درباره ادامه فعالیت شغلی زوجه و حدود آن توافق کرد.
• وکالت در طلاق: زوج می تواند در شرایط مشخص به زوجه وکالت در طلاق اعطا کند.
• وکالت برای امور اداری یا مالی: در صورت نیاز، حدود وکالت می تواند به صورت مشخص تعیین شود.
• تعیین محل زندگی: زوجین می توانند درباره شهر محل سکونت یا نحوه تصمیم گیری درباره آن توافق کنند.

در مورد هر یک از این موارد، متن دقیق شرط اهمیت زیادی دارد و نمی توان صرفاً با عنوانی مانند «حق طلاق» یا «حق اشتغال» تمام آثار حقوقی مورد نظر را ایجاد شده دانست.

در برخی موارد، طرفین برای ایجاد یک تعهد یا اعطای وکالت مشخص از قالب عقد خارج لازم نیز استفاده می کنند. عقد خارج لازم قراردادی مستقل از عقد نکاح است که می تواند برای ایجاد برخی تعهدات یا اختیارات مورد استفاده قرار گیرد.

مثال: اگر زوج قصد داشته باشد وکالت مشخصی را با شرایط معین به زوجه اعطا کند، متن وکالت و حدود اختیارات باید به صورت دقیق تنظیم شود و صرف استفاده از عنوان «عقد خارج لازم» به تنهایی تمام آثار مورد انتظار را ایجاد نمی کند.

در این موارد بهتر است متن سند توسط متخصص تنظیم شود؛ زیرا تفاوت میان وکالت ساده، وکالت بلاعزل، شرط ضمن عقد و تعهد مستقل می تواند آثار حقوقی متفاوتی ایجاد کند.

برای تنظیم یک شرط مناسب، باید مشخص شود چه کسی، چه کاری را، در چه زمانی و تحت چه شرایطی انجام می دهد. هرچه شرط دقیق تر باشد، احتمال اختلاف درباره تفسیر آن کمتر خواهد بود.

1. موضوع شرط را دقیق مشخص کنید.
2. شخص متعهد و شخص ذی نفع را مشخص کنید.
3. زمان و شرایط اجرای تعهد را بنویسید.
4. در تعهدات مالی، مبلغ یا مال موضوع تعهد را مشخص کنید.
5. در صورت نیاز، ضمانت اجرای تعهد را پیش بینی کنید.
6. پیش از امضا، قانونی بودن و قابلیت اجرای شرط بررسی شود.

مثال صحیح: «زوجین توافق نمودند محل سکونت مشترک آنان در شهر تهران باشد و تغییر محل اقامت دائم با توافق طرفین انجام شود.»

مثال نامناسب: «محل زندگی هر طور که صلاح باشد تعیین شود.» این عبارت بسیار کلی است و مشخص نمی کند چه کسی و بر اساس چه معیاری درباره محل سکونت تصمیم خواهد گرفت.

در عقدنامه معمولاً مجموعه ای از شروط چاپی وجود دارد که امضای طرفین و تحقق شرایط مندرج در آنها می تواند آثار حقوقی مشخصی داشته باشد. بنابراین زوجین باید پیش از امضا، تمام صفحات و شروط را با دقت مطالعه کنند.

برای مثال، اگر شرطی به صورت چاپی در عقدنامه وجود داشته باشد و اجرای آن منوط به امضای زوج باشد، امضا نکردن آن می تواند باعث شود شرط مذکور به همان شکل علیه او قابل استناد نباشد. بنابراین امضای هر شرط باید با آگاهی از محتوای آن انجام شود.

در ادامه چند نمونه قابل بررسی ارائه می شود. این متن ها نمونه هستند و بهتر است متناسب با شرایط واقعی زوجین اصلاح شوند:

• محل سکونت: «زوجین توافق نمودند محل سکونت مشترک آنان با توافق طرفین تعیین شود.»
• اموال مشترک: «اموالی که پس از ازدواج با آورده مالی مشترک طرفین تحصیل شود، به نسبت میزان آورده هر یک متعلق به آنان خواهد بود.»
• هزینه مشخص: «زوج متعهد می گردد مبلغ مشخصی را بابت هزینه تعیین شده در موعد مقرر پرداخت نماید.»
• فعالیت شغلی: «حدود فعالیت شغلی هر یک از زوجین مطابق توافق مندرج در این شرط خواهد بود.»
• مسکن: «تغییر محل اقامت دائم مشترک با توافق زوجین انجام خواهد شد.»

بهترین شرایط ضمن عقد برای آقایان یک نسخه ثابت برای تمام مردان نیست. هر زوج باید با توجه به شرایط شغلی، محل زندگی، وضعیت مالی، برنامه خانوادگی و نیازهای آینده خود تصمیم بگیرد که چه موضوعاتی نیازمند توافق مکتوب هستند.

شرط مربوط به محل سکونت، نحوه مالکیت اموال مشترک، برخی تعهدات مالی، موضوع اشتغال و سایر توافقات قانونی می توانند از جمله موارد قابل بررسی باشند. در مقابل، شروط مربوط به حضانت، طلاق، خروج از کشور و حقوق مالی نیازمند دقت بیشتری هستند؛ زیرا آثار آنها صرفاً با یک جمله ساده قابل پیش بینی نیست.

در نهایت، مهم ترین اصل این است که شرط ضمن عقد صریح، روشن، قانونی و قابل اجرا باشد. بهتر است پیش از امضای عقدنامه، متن شروط مهم با توجه به شرایط واقعی زوجین بررسی شود تا توافقی که در روز عقد با هدف ایجاد امنیت حقوقی انجام می شود، در آینده باعث ایجاد ابهام و اختلاف نشود.