آیا مشکلات مداوم زندگی مشترک میتواند به جدایی قانونی منجر شود؟ بله، جدا شدن به خاطر مشکلات زیاد زمانی امکانپذیر است که شدت و استمرار این مشکلات، ادامه زندگی را برای زن غیرقابل تحمل کند و در قالب مفهوم «عُسر و حَرَج» قابل اثبات باشد. صرف اختلاف سلیقه، دعوای معمول یا نارضایتی از رفتار همسر، بهتنهایی برای صدور حکم طلاق کافی نیست؛ دادگاه مجموعه شرایط، مدارک و آثار واقعی رفتار زوجین را بررسی میکند.
بر اساس مقررات قانون مدنی، زن میتواند در صورت اثبات عسر و حرج از دادگاه درخواست طلاق کند. عسر و حرج یعنی وضعیتی که ادامه زندگی مشترک، با توجه به شرایط شخصی و خانوادگی، دشوار و تحملناپذیر باشد. نمونههای رایج آن عبارتاند از:
فهرست موارد قانونی، محدودکننده همه موقعیتها نیست و دادگاه میتواند وضعیتهای مشابه را نیز با توجه به دلایل پرونده ارزیابی کند. بنابراین، دشواری باید واقعی، مستمر و قابل انتساب به وضعیت زندگی مشترک باشد.
در پرونده جدا شدن به خاطر مشکلات زیاد، ادعا باید با دلیل همراه شود. پیامها، گزارش کلانتری، گواهی پزشکی قانونی، شهادت مطلعان، سوابق محکومیت، گزارش مددکاری، اسناد مربوط به اعتیاد یا مدارک ترک منزل میتوانند مؤثر باشند. هیچیک از این مدارک بهتنهایی همیشه نتیجه قطعی ایجاد نمیکند و اعتبار، ارتباط و استمرار آنها برای قاضی اهمیت دارد.
درخواست معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و برای رسیدگی به دادگاه خانواده ارسال میشود. در جریان پرونده، ممکن است ارجاع به مشاوره خانواده، تحقیقات محلی، مددکاری یا بررسی اسناد انجام شود. سپس دادگاه درباره تحقق عسر و حرج تصمیم میگیرد. اگر زن بتواند سختی غیرقابل تحمل را ثابت کند و شوهر همکاری نکند، امکان صدور حکم طلاق وجود دارد؛ بااینحال، نتیجه به محتوای پرونده و ارزیابی قاضی وابسته است.
این موضوع با طلاق توافقی تفاوت دارد؛ در طلاق توافقی، اصل بر توافق طرفین درباره جدایی و مسائل مالی است، اما در جدا شدن به خاطر مشکلات زیاد ممکن است زن بدون رضایت شوهر و از مسیر اثبات عسر و حرج اقدام کند. همچنین حقوق مالی مانند مهریه، نفقه و اجرتالمثل الزاماً با درخواست طلاق از بین نمیرود و باید جداگانه بررسی شود.
فرض کنید زنی طی چند سال، چند بار به علت ضربوجرح همسرش به کلانتری مراجعه کرده، گواهی پزشکی قانونی دارد و دو شاهد نیز وقوع درگیریهای مکرر را تأیید میکنند. در چنین وضعیتی، جدا شدن به خاطر مشکلات زیاد فقط یک عنوان کلی نیست؛ مجموعه دلایل میتواند استمرار سوءرفتار و دشواری ادامه زندگی را نشان دهد. با این حال، دادگاه اصالت مدارک، ارتباط آنها با ادعا و دفاعیات شوهر را نیز بررسی میکند و صدور حکم از پیش قطعی نیست.
برای اقدام مؤثر، باید میان «مشکل خانوادگی» و «عسر و حرج قابل اثبات» تفاوت گذاشت. جمعآوری قانونی مدارک، تنظیم دقیق وقایع، توجه به حقوق مالی و دریافت مشاوره از وکیل متخصص خانواده، احتمال تصمیمگیری آگاهانه را بیشتر میکند. هر پرونده شرایط خاص خود را دارد و بدون بررسی اسناد نمیتوان نتیجه یا مدت رسیدگی را قطعی اعلام کرد.