آیا هر نوع سرقت تعزیری درجه یکسانی دارد؟ خیر؛ پاسخ این است که جرم سرقت تعزیری درجه چند است به نوع سرقت و مجازات مقرر برای آن بستگی دارد، اما سرقت ساده موضوع ماده ۶۶۱ قانون مجازات اسلامی، در حالت معمول، جرم تعزیری درجه شش محسوب میشود. سرقتهای مشدد، مانند سرقت با سلاح، تعدد مرتکبان، ورود غیرمجاز یا ربایش مال در شرایط خاص، ممکن است در درجات بالاتر قرار گیرند.
درجه جرم بر اساس مجازات قانونی آن تعیین میشود، نه صرفاً ارزش مالی مال مسروقه یا ادعای شاکی. قانون مجازات اسلامی، مجازاتهای تعزیری را در هشت درجه دستهبندی کرده است. هرچه حداکثر مجازات حبس یا سایر مجازاتهای قانونی بیشتر باشد، درجه جرم نیز شدیدتر خواهد بود. بنابراین برای تشخیص دقیق، ابتدا باید عنوان قانونی رفتار مشخص شود و سپس مجازات همان عنوان با معیارهای درجهبندی مقایسه شود.
برای نمونه، سرقت ساده معمولاً با حبس و شلاق تعزیری همراه است و در دسته جرایم درجه شش قرار میگیرد. با این حال، اگر رفتار مرتکب مشمول یکی از عناوین مشدد سرقت باشد، دیگر نمیتوان صرفاً با استناد به «سرقت» درباره درجه آن اظهارنظر کرد. تفاوت میان سرقت ساده، سرقت مشدد، کیفزنی، جیببری و سرقت مقرون به آزار، در نتیجه نهایی اهمیت زیادی دارد.
در سرقت ساده، معمولاً عواملی مانند استفاده از سلاح، آزار بزهدیده، شکستن حرز، ورود از محل غیرمجاز یا ارتکاب گروهی وجود ندارد. در مقابل، وجود هر یک از این عوامل میتواند عنوان اتهامی و درجه مجازات را تغییر دهد. به همین دلیل، پاسخ به این پرسش که جرم سرقت تعزیری درجه چند است بدون دانستن شیوه ارتکاب، محل وقوع، ارزش مال، سابقه متهم و ادله موجود، قطعی نیست.
گزارش ضابطان، اظهارات شاکی و شهود، فیلم دوربین، پیامها، آثار انگشت، کشف مال، اقرار متهم و نظریه کارشناسی میتوانند در اثبات اصل سرقت یا کیفیت ارتکاب مؤثر باشند. صرف پیدا شدن مال نزد شخص، همیشه به تنهایی برای اثبات همه عناصر جرم کافی نیست و باید ارتباط آن با رفتار مجرمانه، علم متهم و نحوه تحصیل مال بررسی شود.
شاکی بهتر است مشخصات مال، زمان و محل وقوع، اسناد مالکیت یا خرید، تصاویر و اطلاعات شاهدان را ارائه کند. متهم نیز حق دارد نسبت به انتساب مال، نحوه کشف، اعتبار گزارشها و وجود یا نبود عوامل مشدد دفاع کند.
فرض کنید شخصی بدون اجازه، دوچرخهای را از پارکینگ مشاع ساختمان بردارد و دوربین نیز وقوع عمل را ثبت کند. اگر ورود با شکستن قفل یا تخریب حرز همراه نباشد، پرونده ممکن است از نظر عنوان، سرقت ساده تلقی شود؛ در این حالت، پاسخ معمول به اینکه جرم سرقت تعزیری درجه چند است، درجه شش است. اما اگر متهم قفل را شکسته، شبانه و با همراهی چند نفر وارد شده یا برای برداشتن مال به مالک آزار رسانده باشد، عنوان اتهام و درجه مجازات میتواند تغییر کند.
رسیدگی معمولاً با ثبت شکایت در دادسرا یا مرجع صالح محل وقوع جرم آغاز میشود و پس از تحقیقات، در صورت وجود دلایل کافی، پرونده ممکن است به دادگاه کیفری ارسال شود. درجه جرم بر صلاحیت مرجع، امکان برخی نهادهای ارفاقی و شیوه دفاع اثر دارد. برای پاسخ دقیق به اینکه جرم سرقت تعزیری درجه چند است باید متن اتهام، ماده قانونی مورد استناد و کیفرخواست بررسی شود؛ عنوان درجشده در شکایت، به تنهایی تعیینکننده نتیجه نیست.