آیا میتوان فردی را که در شهری غیر از محل رسیدگی پرونده سکونت دارد بازداشت کرد؟ بله، حکم جلب از شهر دیگر با هماهنگی قضایی و از طریق اعطای نیابت قضایی قابل اجراست، اما دارنده حکم معمولاً نمیتواند شخص را شخصاً به شهر دیگر ببرد یا بدون مراجعه به مرجع صالح، دستور را اجرا کند. نحوه اقدام به نوع پرونده، مرجع صادرکننده، محدوده دستور جلب و نشانی دقیق فرد بستگی دارد.
هر شعبه قضایی معمولاً در محدوده صلاحیت خود اقدام میکند. اگر محل حضور فرد در حوزه قضایی دیگری باشد، مرجع صادرکننده باید از دادگستری یا دادسرای محل اقامت او درخواست نیابت کند. در این نیابت، مشخصات فرد، شماره پرونده، علت جلب، محدوده اقدام و گاهی نشانی احتمالی محل حضور درج میشود. پس از وصول نیابت، ضابطان دادگستری در شهر مقصد، مطابق دستور مقام قضایی همان حوزه اقدام میکنند.
در برخی پروندهها، دستور جلب ممکن است برای محدوده گستردهتری صادر شده باشد؛ بااینحال، تشخیص اعتبار و قابلیت اجرای آن با مرجع قضایی و ضابطان است. بنابراین صرف در اختیار داشتن برگهای با عنوان حکم جلب از شهر دیگر به معنای امکان مراجعه مستقیم به منزل، محل کار یا اماکن عمومی و بازداشت فرد نیست.
متقاضی باید از طریق همان شعبهای که پرونده در آن مطرح است، تقاضای پیگیری در شهر دیگر را مطرح کند. ارائه اطلاعات دقیق، احتمال اجرای موفق دستور را بیشتر میکند:
اگر نشانی دقیق وجود ندارد، میتوان اطلاعات موجود را به شعبه ارائه کرد؛ اما جستوجوی نامحدود یا ورود به مکانهای مختلف بدون مجوز قانونی امکانپذیر نیست. در پروندههای مالی نیز باید میان دستور جلب شخص و توقیف اموال تفاوت گذاشت؛ گاهی پیگیری دارایی یا اجرای حکم مالی، راهکار مناسبتری از جلب است.
ضابطان فقط در حدود دستور قضایی و مقررات مربوط اقدام میکنند. ورود به منزل یا محل بسته، بازرسی، استفاده از زور و انتقال فرد، تابع شرایط قانونی و دستور مقام صالح است. همچنین اگر دستور جلب منقضی، لغو یا اجرا شده باشد، ادامه اقدام امکانپذیر نیست. شخص بازداشتشده باید به مرجع قضایی معرفی شود و جلب، بهتنهایی به معنای اثبات جرم یا محکومیت قطعی نیست.
فرض کنید شخصی در تهران به علت حضور نیافتن در روند یک پرونده، با دستور جلب مواجه شده و سپس به شیراز رفته است. شاکی نمیتواند با در دست داشتن حکم جلب از شهر دیگر شخصاً او را بازداشت کند. او باید نشانی جدید را به شعبه تهران اعلام کند تا در صورت احراز شرایط، نیابت قضایی برای مرجع صالح در شیراز ارسال شود. پس از شناسایی فرد، ضابطان او را طبق دستور به مرجع قضایی معرفی میکنند. نتیجه نهایی، از جمله ادامه بازداشت یا آزادی با تأمین، به تصمیم مقام قضایی و وضعیت پرونده بستگی دارد.
حکم جلب از شهر دیگر اصولاً از مسیر نیابت قضایی و همکاری مراجع قضایی دو حوزه اجرا میشود. اقدام شخصی، انتشار اطلاعات فرد، تهدید یا ورود بدون مجوز میتواند برای متقاضی مسئولیت ایجاد کند. بهترین اقدام، ارائه اطلاعات دقیق به شعبه صادرکننده و پیگیری رسمی وضعیت نیابت و اعتبار دستور است.