اگر زن نتواند عسر و حرج خود را در دادگاه ثابت کند، چه سرنوشتی برای دعوای طلاق او ایجاد میشود؟ در این وضعیت، حکم نتوانستن اثبات عسر و حرج معمولاً به معنای نپذیرفتن دعوای طلاق بر مبنای عسر و حرج است؛ بااینحال، عنوان دقیق تصمیم دادگاه به محتوای پرونده، نوع خواسته و تشخیص قضایی بستگی دارد و ممکن است به صورت حکم بر بیحقی یا تصمیم شکلی صادر شود.
عسر و حرج یعنی ادامه زندگی مشترک برای زن با مشقت شدید و غیرقابلتحمل همراه باشد؛ بهگونهای که عرفاً ادامه آن دشوار تلقی شود. صرف نارضایتی از زندگی، اختلافات معمول خانوادگی یا ادعای ناسازگاری، همیشه برای احراز این وضعیت کافی نیست. دادگاه مجموعه رفتار زوج، مدت و شدت آن، آثار جسمی یا روانی، سابقه اختلاف و امکان ادامه زندگی را بررسی میکند.
مواردی مانند ترک زندگی خانوادگی، اعتیاد زیانبار، ضربوشتم، محکومیت کیفری مؤثر، خودداری طولانی از پرداخت نفقه یا ایجاد شرایط نامتعارف میتوانند در صورت اثبات، از قرائن عسر و حرج باشند. هیچکدام از این موارد بدون دلیل معتبر الزاماً موجب صدور حکم طلاق نمیشوند.
وقتی دادگاه ادله ارائهشده را برای احراز عسر و حرج کافی نداند، دعوای طلاق بر همان مبنا به نتیجه نمیرسد. اصطلاح رایج حکم نتوانستن اثبات عسر و حرج ممکن است برای توصیف چنین نتیجهای به کار رود، اما باید متن کامل رأی را بررسی کرد؛ زیرا «رد دعوا»، «بطلان دعوا» و «بیحقی خواهان» آثار و مبانی شکلی متفاوتی دارند.
این رأی لزوماً به معنای سالم بودن کامل رفتار زوج یا غیرممکن بودن هر اقدام بعدی نیست. زن میتواند، در صورت وجود دلیل جدید یا طرح ادعای مستقل بر مبنایی متفاوت، اقدام قانونی دیگری انجام دهد. همچنین اگر رأی قابل اعتراض باشد، مهلت و شیوه اعتراض باید از قسمت پایانی دادنامه و مقررات مربوط احراز شود؛ مهلت اعتراض به وضعیت اقامت و نوع تصمیم بستگی دارد.
شهادت اشخاصی که فقط شنیدههای دیگران را نقل میکنند، معمولاً قدرت اثباتی شهادت مستقیم را ندارد. همچنین ارائه مدارک پراکنده بدون توضیح درباره زمان، تکرار و شدت رفتار، ممکن است برای قانع کردن دادگاه کافی نباشد.
فرض کنید زنی به دلیل مشاجرههای مکرر و پرداخت نامنظم هزینههای زندگی، دادخواست طلاق بدهد؛ اما برای خشونت یا ترک انفاق، گزارش رسمی، شاهد مستقیم یا سابقه قضایی ارائه نکند. اگر زوج نیز بخشی از هزینهها را پرداخت کرده و امکان ادامه زندگی از نظر دادگاه منتفی نباشد، احتمال صدور حکم نتوانستن اثبات عسر و حرج وجود دارد. در چنین پروندهای، نتیجه به معنای بیاعتباری قطعی گفتههای زن نیست؛ بلکه نشان میدهد ادله موجود برای رسیدن به احراز قضایی کافی نبوده است.
ابتدا باید دادنامه، دلایل رد ادعا و مهلت اعتراض بررسی شود. سپس باید مشخص شود نقص پرونده از نبود دلیل، ضعف ارتباط دلیل با عسر و حرج یا اشتباه در طرح خواسته ناشی شده است. جمعآوری مدارک جدید، درخواست بررسی کارشناسی یا استناد به مبنای قانونی مستقل، تنها زمانی مفید است که با واقعیت پرونده سازگار باشد. دریافت مشاوره از وکیل خانواده پیش از اعتراض، از تکرار ادعاهای بدون دلیل جلوگیری میکند.