آیا همکاری چند نفر برای فروش ملکی که متعلق به شخص دیگری است جرم محسوب میشود؟ بله؛ دست به یکی کردن برای فروش مال غیر میتواند، با توجه به نقش و آگاهی هر شخص، عنوان انتقال مال غیر، معاونت در جرم یا در برخی شرایط کلاهبرداری داشته باشد. صرف آشنایی یا حضور اتفاقی افراد کافی نیست؛ باید علم به نداشتن مالکیت یا اختیار قانونی و همچنین اقدام مؤثر در انجام معامله یا تسهیل آن احراز شود.
مطابق مقررات مربوط به انتقال مال غیر، کسی که بدون مجوز قانونی و با علم به اینکه مال متعلق به دیگری است، آن را به شخص دیگری منتقل کند، در معرض مسئولیت کیفری قرار میگیرد. اگر فردی مالکنما نباشد اما خریدار، فروشنده یا واسطه را به تهیه سند، معرفی دروغین، دریافت وجه یا پنهان کردن واقعیت کمک کند، ممکن است با عنوان معاونت در جرم تحت تعقیب قرار گیرد.
عبارت «دست به یکی کردن برای فروش مال غیر» اصطلاح عرفی است و بهتنهایی عنوان قانونی مستقل محسوب نمیشود. دادگاه به رفتار واقعی اشخاص توجه میکند؛ برای نمونه، توافق قبلی، تقسیم وجه، تنظیم مدارک صوری، هماهنگی برای فریب خریدار یا جلوگیری از اطلاع مالک میتواند قرینهای بر همکاری مجرمانه باشد. با این حال، نتیجه پرونده به مجموعه دلایل و احراز سوءنیت بستگی دارد.
شاکی باید تا حد امکان مالکیت خود، وقوع معامله و ارتباط آگاهانه اشخاص با یکدیگر را نشان دهد. مدارک زیر میتواند مؤثر باشد:
صرف فامیلی، شراکت قبلی یا حضور در دفترخانه، دلیل قطعی تبانی نیست. همچنین برای مسئولیت کیفری همکار، اثبات اطلاع او از غیرمالک بودن فروشنده اهمیت اساسی دارد. بنابراین در پروندههای دست به یکی کردن برای فروش مال غیر، باید میان حدس، قرینه و دلیل قابل پذیرش تفاوت گذاشت.
فرض کنید «الف» بدون اجازه مالک، خود را صاحب یک زمین معرفی و با کمک «ب» برای آن خریدار پیدا میکند. «ب» میداند زمین متعلق به شخص دیگری است، اما خریدار را به دفترخانه میبرد، درباره مالکیت الف اظهارات خلاف واقع میکند و بخشی از مبلغ معامله را دریافت میکند. در این وضعیت، رفتار الف میتواند انتقال مال غیر باشد و نقش ب، در صورت اثبات علم و کمک مؤثر، معاونت در جرم تلقی شود. این نمونه از دست به یکی کردن برای فروش مال غیر است؛ اما تشخیص نهایی به اسناد، اظهارات و تحقیقات قضایی وابسته خواهد بود.
ذینفع باید با جمعآوری اسناد، از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی شکایت کیفری ثبت کند و در صورت وجود خطر انتقال دوباره، موضوع را فوراً در پرونده مطرح نماید. مالک میتواند حسب شرایط، پیگیری حقوقی برای بیاعتباری معامله و مطالبه خسارت را نیز بررسی کند. خریدار نیز اگر فریب خورده باشد، باید قرارداد، پرداختها و دلایل بیاطلاعی خود را ارائه کند؛ زیرا خریدار آگاه با خریدار حسننیت وضعیت یکسانی ندارد.
در نهایت، دست به یکی کردن برای فروش مال غیر زمانی قابل تعقیب مؤثر است که مالکیت شاکی، وقوع انتقال، علم اشخاص و نقش هر یک جداگانه بررسی شود. مراجعه سریع به وکیل و خودداری از حذف پیامها یا توافقهای خارج از پرونده، از اشتباهات مهم در این دعاوی جلوگیری میکند.