در پرونده اعسار، یکی از مهم ترین نگرانی های مدعی اعسار این است که شاهدان او در جلسه دادگاه با چه پرسش هایی مواجه می شوند و چه مطالبی باید بیان کنند. سوالات قاضی از شهود اعسار معمولا با هدف بررسی میزان شناخت شاهد از زندگی، شغل، درآمد، دارایی و شرایط مالی شخص مطرح می شود. به همین دلیل، شاهد باید بتواند توضیح دهد که اطلاعات خود را از چه طریقی به دست آورده و تا چه اندازه از وضعیت واقعی شخص اطلاع دارد.
باید گفت سوالات قاضی از شهود اعسار فهرست ثابت و از پیش تعیین شده ای ندارد و قاضی با توجه به نوع اعسار، مدارک پرونده، اظهارات طرفین و پاسخ های شاهد سوالات بعدی را مطرح می کند. با این حال، محورهای مشخصی وجود دارد که تقریبا در بیشتر پرونده ها اهمیت دارند و در ادامه به صورت دقیق بررسی می شوند.
یکی از اصلی ترین موضوعات مورد بررسی، توانایی مالی شخص است. بنابراین قاضی ممکن است از شاهد درباره شغل و درآمد سوال کند. برخی از مهمترین سوالات قاضی از شهود اعسار از هزینه دادرسی در این بخش می تواند شامل موارد زیر باشد:
شاهد نباید برای پاسخ دادن به سوالات قاضی از شهود اعسار از هزینه دادرسی، عددی را حدس بزند. اگر میزان دقیق درآمد را نمی داند، می تواند میزان تقریبی مورد اطلاع خود را بیان کند یا صریحا بگوید از رقم دقیق درآمد اطلاع ندارد. هدف شهادت، بیان واقعیت است نه ارائه پاسخ هایی که صرفا به نفع یکی از طرفین باشد.
اولین مرحله معمولا بررسی میزان شناخت شاهد از شخصی است که ادعای اعسار کرده است. قاضی می خواهد مشخص شود شاهد واقعا از وضعیت زندگی و مالی او اطلاع دارد یا صرفا برای کمک به او در دادگاه حاضر شده است. معمولا از جمله سوالات قاضی از شاهدان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
پاسخ شاهد به این پرسش ها اهمیت زیادی دارد، زیرا دادگاه باید تشخیص دهد که شهادت بر اساس اطلاع واقعی است. شاهدی که سال ها با شخص معاشرت داشته و از وضعیت زندگی او مطلع است، با فردی که مدت کوتاهی او را می شناسد و فقط مطالبی از او شنیده است، وضعیت یکسانی ندارد.
در بررسی اعسار، وضعیت دارایی های شخص اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل ممکن است قاضی سوالات مختلفی درباره اموال مطرح کند. سوالات مهم عبارتند از:
در این قسمت نیز شاهد باید بین اطلاعات قطعی و حدس تفاوت قائل شود. اگر شاهد فقط دیده باشد شخص از خودرویی استفاده می کند، نمی تواند بدون اطلاع بگوید خودرو حتما به نام اوست. منشأ اطلاعات شاهد یکی از موضوعات مهمی است که ممکن است قاضی درباره آن سوال کند.
در اعسار از پرداخت محکوم به، موضوع کمی متفاوت است. شخص قبلا به پرداخت مبلغی محکوم شده و ادعا می کند توان پرداخت یکجای آن را ندارد. قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی در شرایطی که اثبات اعسار بر عهده مدیون باشد، امکان استفاده از شهادت حداقل دو شاهد مطلع از وضعیت معیشتی را پیش بینی کرده است.
در این حالت، سوالات قاضی از شهود اعسار از پرداخت محکوم به می تواند شامل موارد زیر باشد:
در این نوع پرونده، شخص مدعی اعسار اصولا باید صورت اموال خود را نیز مطابق قانون ارائه کند. بنابراین شهادت شهود تنها موضوع مورد بررسی دادگاه نیست و وضعیت کلی مالی شخص نیز اهمیت دارد.
در پرونده های مهریه، زمانی که زوج ادعای اعسار از پرداخت محکوم به را مطرح می کند، وضعیت درآمد و دارایی او مورد توجه قرار می گیرد. سوالات قاضی از شهود اعسار مهریه ممکن است شامل این موارد باشد:
بنابراین در پاسخ به سوالات قاضی در جلسه اعسار مهریه، شاهد نباید فقط بگوید شخص پول ندارد. بهتر است درباره وضعیت واقعی زندگی، درآمد و دارایی هایی که از آنها اطلاع دارد توضیح روشن بدهد. اگر از موضوعی اطلاع ندارد، بیان همین موضوع بسیار بهتر از ارائه اطلاعات حدسی است.
سوال از شاهد در دادگاه ممکن است تنها به یک یا دو پرسش محدود نباشد. قاضی معمولا بر اساس پاسخ نخست شاهد، سوالات بعدی را مطرح می کند تا میزان اطلاع او مشخص شود. نمونه سوال از شاهد در دادگاه می تواند شامل موارد زیر باشد:
اگر سوال از شاهد در دادگاه حقوقی درباره موضوعی باشد که شاهد شخصا آن را ندیده یا از آن اطلاع ندارد، پاسخ درست این است که شاهد اعلام کند در آن مورد اطلاعی ندارد. شهادت قرار نیست با حدس و گمان تکمیل شود.
در یک پرونده حقوقی ممکن است شاهد با مجموعه ای از سوالات تکمیلی مواجه شود تا قاضی از میزان اعتبار اطلاعات او مطمئن شود. مهم ترین نمونه سوالات عبارتند از:
هرچه پاسخ شاهد دقیق تر و مبتنی بر مشاهده و معاشرت واقعی باشد، دادگاه بهتر می تواند ارزش اظهارات او را ارزیابی کند.
رابطه شاهد با مدعی اعسار نیز می تواند مورد پرسش قرار گیرد. قاضی ممکن است برای تشخیص وجود نفع شخصی یا میزان شناخت شاهد، سوالات زیر را مطرح کند:
فامیل بودن شاهد به تنهایی به معنی بی اعتبار بودن شهادت نیست. موضوع مهم این است که شاهد شرایط قانونی لازم را داشته باشد و بتواند منشأ اطلاع خود از وضعیت مالی شخص را توضیح دهد.
قاضی ممکن است برای تشخیص توان واقعی پرداخت، درباره هزینه های ضروری زندگی نیز سوال کند. این پرسش ها می تواند شامل موارد زیر باشد:
شاهد نباید درباره هزینه ای که از آن اطلاع ندارد رقم ساختگی اعلام کند. بهتر است فقط اطلاعاتی را ارائه کند که از زندگی واقعی شخص به دست آورده است.
اگر پس از رسیدگی مشخص شود شاهد مطالب خلاف واقع بیان کرده یا شهادت او با واقعیت های پرونده تعارض جدی دارد، ممکن است موضوع شکایت از شهود اعسار مطرح شود. البته صرف اینکه دادگاه اعسار را نپذیرد، به این معنا نیست که حتما شاهد مرتکب جرم شده است.
برای بررسی این موضوع باید میان رد شدن ادعای اعسار و شهادت خلاف واقع تفاوت گذاشت. سوالات مهم در این زمینه عبارتند از:
اگر طرف مقابل نسبت به شرایط یا اعتبار شاهد ایراد داشته باشد، می تواند موضوع جرح شهود اعسار را مطرح کند. جرح با صرف مخالفت با حرف شاهد تفاوت دارد و باید بر مبنای ایراد قابل بررسی باشد.
از جمله مواردی که ممکن است در این زمینه مطرح شود عبارتند از:
در عمل، نمونه سوالات جرح شهود می تواند برای بررسی منشأ اطلاعات و میزان اعتبار شهادت مطرح شود. برای مثال:
هدف از چنین پرسش هایی این است که مشخص شود اظهارات شاهد بر اساس علم و اطلاع واقعی است یا صرفا بر مبنای گفته های شخص دیگر بیان شده است.
در پرونده های مهریه، مهم ترین نکته این است که شاهد درباره توانایی واقعی زوج برای پرداخت محکوم به صحبت کند. سوالات اعسار مهریه معمولا پیرامون درآمد، دارایی، هزینه های زندگی و وضعیت معیشتی زوج شکل می گیرد.
در اینجا نیز پاسخ باید واقعی باشد. شاهد نباید برای اثبات اعسار، درآمد را کمتر از مقدار واقعی یا دارایی را بیشتر یا کمتر از واقعیت معرفی کند.
گاهی کاربران در جستجوهای اینترنتی، عبارت سوالات قاضی در جلسه اعسار نی نی سایت را نیز جستجو می کنند و به دنبال تجربه افرادی هستند که قبلا در چنین جلسه ای حاضر شده اند. تجربه های منتشرشده در فضای اینترنت می تواند برای آشنایی کلی مفید باشد، اما سوالات مطرح شده در یک تجربه شخصی را نباید فهرست قطعی سوالات دادگاه دانست.
ممکن است در یک پرونده فقط درباره درآمد و شغل سوال شود و در پرونده دیگر، قاضی درباره خودرو، ملک، هزینه های زندگی، بدهی ها و نحوه آشنایی شاهد با شخص نیز پرسش کند. بنابراین بهتر است به جای حفظ کردن پاسخ های یک تجربه اینترنتی، شاهد برای توضیح واقعی وضعیت مالی شخص آماده باشد.
یکی از مهم ترین نکات جلسه این است که شاهد نباید برای تمام سوالات پاسخی آماده داشته باشد. اگر موضوعی را نمی داند، بهترین کار بیان صادقانه نداشتن اطلاع است.
صداقت شاهد اهمیت زیادی دارد و پاسخ «اطلاع ندارم» در موضوعی که واقعا از آن اطلاعی وجود ندارد، بسیار بهتر از پاسخی است که بعدا با مدارک پرونده تعارض پیدا کند.
در مواردی که شهادت دلیل اثبات اعسار است، تعداد و شرایط شاهد تابع نوع دعوای اعسار و مقررات مربوط است. در اعسار از هزینه دادرسی، ماده 506 قانون آیین دادرسی مدنی شهادت کتبی حداقل دو نفر از اشخاص مطلع از وضعیت مالی و زندگی مدعی اعسار را مقرر کرده است. در اعسار از محکوم به نیز قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی در موارد مقرر، شهادت نامه کتبی حداقل دو شاهد مطلع از وضعیت معیشتی را پیش بینی کرده است.
بنابراین صرف داشتن دو شاهد به معنای پذیرش قطعی اعسار نیست. دادگاه علاوه بر شهادت، شرایط قانونی، مدارک مالی، صورت اموال و سایر قرائن موجود در پرونده را نیز بررسی می کند.
شاهد بهتر است پیش از جلسه درباره واقعیت های پرونده و اطلاعاتی که شخصا از وضعیت مالی فرد دارد، دقت کافی داشته باشد. مهم ترین نکات عبارتند از:
سوالات قاضی از شهود اعسار معمولا برای بررسی میزان شناخت شاهد، منشأ اطلاعات او و وضعیت واقعی مالی و معیشتی مدعی اعسار مطرح می شود. قاضی ممکن است درباره شغل، درآمد، خانه، خودرو، ملک، هزینه های زندگی، بدهی ها و رابطه شاهد با شخص سوال کند. در اعسار از هزینه دادرسی، شهادت کتبی حداقل دو نفر از اشخاص مطلع از وضعیت مالی و زندگی شخص در قانون پیش بینی شده و در اعسار از محکوم به نیز در شرایط مقرر، شهادت حداقل دو شاهد مطلع از وضعیت معیشتی قابل استناد است. مهم ترین نکته برای شاهد این است که فقط واقعیت هایی را بیان کند که از آنها اطلاع کافی دارد و برای پاسخ دادن به پرسشی که از آن اطلاع ندارد، حدس و گمان نکند. همچنین صرف تعداد شاهد، به تنهایی نتیجه پرونده را مشخص نمی کند و دادگاه مجموعه مدارک، اظهارات، وضعیت مالی و شرایط قانونی را مورد بررسی قرار می دهد.