آخرین به‌روزرسانی ۱۴۰۵/۰۶/۲۴ (سه شنبه - ۲۴ شهریور ۱۴۰۵)

اگر فردی بدون داشتن پروانه معتبر پزشکی یا مجوز قانونی، اقدام به معاینه، تجویز دارو، تزریق، جراحی یا ارائه خدمات درمانی کرده باشد، شکایت از دکتر غیرمجاز می‌تواند از طریق ثبت شکواییه در دادسرا، گزارش به معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی و در موارد فوری از طریق پلیس انجام شود. برای نمونه، اگر شخصی در یک مطب یا صفحه مجازی خود را پزشک معرفی کرده و پس از دریافت وجه، درمانی انجام داده که موجب آسیب شده است، بیمار باید مدارک پرداخت، پیام‌ها، نسخه‌ها، تصاویر محل و گزارش‌های پزشکی را حفظ کند و سپس برای شکایت از دکتر غیرمجاز اقدام نماید.

منظور از فرد غیرمجاز، تنها شخصی نیست که هیچ تحصیلات پزشکی ندارد. ممکن است فردی پزشک باشد اما در محل خاصی بدون پروانه فعالیت کند، مجوز یک خدمت تخصصی را نداشته باشد، پروانه‌اش منقضی یا تعلیق شده باشد، خود را پزشک متخصص معرفی کند در حالی که چنین تخصصی ندارد، یا از نام و مدارک شخص دیگری استفاده نماید. همچنین فعالیت درمانی در یک واحد فاقد مجوز یا ارائه خدماتی مانند تزریق، جراحی، لیزر و اقدامات زیبایی خارج از حدود مجاز نیز می‌تواند موضوع رسیدگی قرار گیرد.

باید میان «فعالیت بدون مجوز» و «خطای پزشکی» تفاوت گذاشت. در خطای پزشکی، شخص معمولاً دارای پروانه است اما در تشخیص، درمان، مراقبت یا رعایت اصول فنی دچار قصور شده است. در فعالیت غیرمجاز، اصل صلاحیت یا اجازه قانونی فرد و محل فعالیت محل تردید است. گاهی هر دو موضوع هم‌زمان وجود دارد و پرونده می‌تواند علاوه بر تعقیب کیفری، به مطالبه دیه، هزینه درمان و خسارت‌های قابل اثبات منتهی شود.

هرگاه شخصی بدون مجوز قانونی به امور پزشکی یا درمانی مبادرت کند، موضوع می‌تواند از جنبه کیفری و انتظامی بررسی شود. عنوان دقیق اتهام به رفتار انجام‌شده بستگی دارد؛ برای مثال، دخالت غیرمجاز در امور پزشکی، معرفی خلاف واقع، جعل یا استفاده از مدارک جعلی، دریافت وجه از طریق فریب، ایراد صدمه بدنی و در موارد شدیدتر، جرایم مرتبط با فوت یا آسیب جدی ممکن است مطرح شود. بنابراین نباید در متن شکایت، عنوانی را بدون بررسی دقیق و صرفاً بر اساس حدس درج کرد.

شکایت از دکتر غیرمجاز زمانی نتیجه بهتری دارد که شاکی، رفتار مشخص و قابل اثباتی را توضیح دهد؛ مانند تاریخ مراجعه، نوع خدمتی که ارائه شده، مبلغ پرداختی، ادعای فرد درباره تخصص یا مجوز، عارضه ایجادشده و اقداماتی که پس از آن انجام داده است. صرف نارضایتی از نتیجه درمان، به تنهایی ثابت نمی‌کند که فرد فاقد مجوز بوده یا مرتکب جرم شده است.

برای شکایت از دکتر غیرمجاز، معمولاً می‌توان به دفتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه و شکواییه را خطاب به دادسرای صالح ثبت کرد. صلاحیت محلی غالباً با محل وقوع رفتار یا محل ایجاد نتیجه زیان‌بار ارتباط دارد. پس از ثبت، پرونده ممکن است برای تحقیقات به کلانتری، پلیس تخصصی یا ضابط مربوط ارجاع شود و بازپرس نیز برای بررسی صلاحیت فرد، سوابق مجوز و آثار درمانی، از مراجع تخصصی استعلام کند.

در کنار مسیر قضایی، گزارش موضوع به معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی محل فعالیت نیز اهمیت دارد. این مرجع می‌تواند درباره مجوز شخص، پروانه محل، سابقه فعالیت و احتمال پلمب یا توقف فعالیت غیرمجاز بررسی انجام دهد. اگر فرد خود را پزشک معرفی کرده اما درباره پزشک بودن او تردید جدی وجود دارد، گزارش به مراجع نظارتی وزارت بهداشت و پلیس نیز می‌تواند برای جلوگیری از ادامه فعالیت و حفظ مدارک مفید باشد.

اگر شخص دارای پروانه پزشکی باشد اما تخلف حرفه‌ای انجام داده باشد، طرح موضوع در سازمان نظام پزشکی نیز ممکن است ضروری باشد. رسیدگی انتظامی با رسیدگی کیفری یکسان نیست و ثبت شکایت در یکی از این مراجع، همیشه جایگزین مسیر دیگر نمی‌شود. در پرونده‌های دارای آسیب بدنی، ارجاع به پزشکی قانونی برای تعیین نوع و میزان صدمه اهمیت ویژه‌ای دارد.

• ایمن‌سازی وضعیت درمانی: در صورت وجود عارضه، ابتدا به مرکز درمانی معتبر مراجعه کنید و مدارک معاینه، آزمایش، نسخه، تصاویر و گزارش‌های درمانی را دریافت نمایید.
• جمع‌آوری اطلاعات هویتی: نام، شماره تماس، نشانی محل فعالیت، نام صفحه مجازی، شماره کارت یا حساب دریافت‌کننده وجه و هر اطلاعاتی که به شناسایی فرد کمک می‌کند، ثبت شود.
• حفظ ادله دیجیتال: از تبلیغات، پیام‌ها، فایل‌های صوتی، فیلم‌ها، رسیدهای پرداخت و ادعاهای مربوط به تخصص یا مجوز، تصویر و نسخه پشتیبان تهیه کنید. حذف یا ویرایش فایل‌ها ممکن است ارزش اثباتی آن‌ها را کاهش دهد.
• ثبت شکواییه: متن شکایت باید روشن، زمان‌بندی‌شده و بر پایه واقعیت باشد. در صورت ناآگاهی از عنوان اتهام، شرح دقیق رفتار را بنویسید و تعیین عنوان قانونی را به مرجع رسیدگی بسپارید.
• درخواست بررسی تخصصی: در صورت آسیب، تقاضای ارجاع به پزشکی قانونی و بررسی رابطه میان اقدام درمانی و صدمه ایجادشده مطرح شود.
• پیگیری هم‌زمان اداری: گزارش به معاونت درمان یا نظام پزشکی، به‌ویژه برای توقف فعالیت فرد و بررسی وضعیت مجوز، می‌تواند در کنار شکایت قضایی انجام شود.

مدارک لازم به نوع پرونده بستگی دارد، اما بهتر است اصل یا تصویر خوانای کارت ملی، رسید پرداخت، قرارداد یا فرم رضایت، نسخه‌ها، پرونده درمانی، آزمایش‌ها، تصاویر قبل و بعد، گواهی پزشکان بعدی و مشخصات شاهدان آماده شود. اگر تبلیغ در فضای مجازی انجام شده است، نشانی صفحه، نام کاربری، تاریخ انتشار و تصویر کامل محتوا را نگه دارید. در صورت امکان، برای ثبت وضعیت محتوای اینترنتی از روش‌های رسمی تأمین دلیل یا صورت‌جلسه قابل استناد استفاده شود.

شهادت اشخاصی که هنگام مراجعه، پرداخت وجه، انجام اقدام درمانی یا معرفی فرد حضور داشته‌اند، می‌تواند مؤثر باشد. با این حال، شهادت به تنهایی همیشه برای اثبات همه عناصر پرونده کافی نیست و باید در کنار اسناد مالی، سوابق درمانی و استعلام‌های رسمی بررسی شود. از انتشار عمومی اتهام در شبکه‌های اجتماعی نیز خودداری کنید؛ زیرا ممکن است برای شاکی ادعای مستقل یا مشکل حقوقی ایجاد کند.

در ادامه نمونه متن شکایت از دکتر غیرمجاز ارائه می‌شود که باید با توجه به واقعیت پرونده، مدارک موجود و مشخصات طرفین تکمیل و اصلاح شود. از درج مطالب نادرست یا اتهام‌هایی که دلیل ندارند خودداری کنید.

ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان …

شاکی: نام و نام خانوادگی، کد ملی، نشانی و شماره تماس

مشتکی‌عنه: نام و نام خانوادگی یا مشخصات شناخته‌شده، نشانی محل فعالیت، شماره تماس و اطلاعات صفحه مجازی در صورت وجود

موضوع شکایت: انجام اقدامات درمانی بدون مجوز قانونی و سایر عناوین احتمالی ناشی از تحقیقات

شرح شکایت: اینجانب در تاریخ … به محل فعالیت مشتکی‌عنه واقع در … مراجعه کردم. نامبرده خود را … معرفی کرد و مدعی شد دارای صلاحیت و مجوز انجام … است. پس از دریافت مبلغ … ریال، اقدام به … نمود. پس از انجام اقدام مذکور، عوارضی از جمله … برای اینجانب ایجاد شد و در تاریخ … به مرکز درمانی … مراجعه کردم. مدارک پرداخت، تصاویر، پیام‌ها، سوابق درمانی و مشخصات شاهدان به پیوست تقدیم می‌شود.

با توجه به احتمال نداشتن مجوز قانونی، تقاضای استعلام از معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی، بررسی سوابق و صلاحیت مشتکی‌عنه، ارجاع اینجانب به پزشکی قانونی، تحقیق از شهود، بررسی تراکنش‌های مالی و تعقیب قانونی نامبرده را دارم. همچنین در صورت احراز ورود خسارت، حق مطالبه دیه، هزینه‌های درمان و سایر خسارت‌های قانونی را برای خود محفوظ می‌دانم.

دلایل و پیوست‌ها: تصویر کارت ملی، رسیدهای پرداخت، نسخه و پرونده درمانی، تصاویر عوارض، پیام‌ها و تبلیغات، مشخصات شهود و سایر اسناد مرتبط.

نام و امضا

هزینه ثبت شکواییه و خدمات دفتر الکترونیک قضایی طبق تعرفه‌های جاری دریافت می‌شود و هزینه کارشناسی، پزشکی قانونی یا تأمین دلیل نیز با توجه به نوع بررسی و تصمیم مرجع مربوط متفاوت است. اگر فرد توانایی مالی کافی نداشته باشد، می‌تواند درباره استفاده از نهادهای حمایتی یا درخواست‌های قانونی مرتبط با هزینه دادرسی از مرجع صالح راهنمایی بگیرد.

برای همه رفتارهای مرتبط با درمان غیرمجاز نمی‌توان یک مهلت واحد اعلام کرد؛ زیرا مرور زمان، نوع اتهام، میزان مجازات و شرایط پرونده در تعیین امکان تعقیب مؤثر است. با این حال، تأخیر ممکن است باعث از بین رفتن تصاویر، تغییر وضعیت محل، دشوار شدن شناسایی شاهدان یا پیچیده شدن اثبات رابطه میان اقدام درمانی و آسیب شود. بنابراین بهتر است پس از تثبیت وضعیت جسمی، در کوتاه‌ترین زمان ممکن گزارش و شکایت ثبت شود.

آیا برای شکایت، داشتن قرارداد کتبی ضروری است؟

خیر. رسید پرداخت، پیام‌ها، تبلیغات، شهادت مراجعه‌کنندگان، پرونده درمانی و استعلام از مراجع رسمی نیز می‌تواند برای شروع رسیدگی مفید باشد. قرارداد کتبی فقط یکی از ادله احتمالی است.

اگر فرد در شبکه اجتماعی فعالیت کند، چگونه هویت او اثبات می‌شود؟

تصاویر صفحه، شماره تماس، شماره حساب، نشانی محل، پیام‌های خصوصی و اظهارات مراجعه‌کنندگان می‌تواند سرنخ ایجاد کند. مرجع قضایی در صورت نیاز، تحقیقات و استعلام‌های لازم را برای شناسایی صاحب حساب یا دریافت‌کننده وجه انجام می‌دهد.

آیا می‌توان هم‌زمان دیه و هزینه درمان را مطالبه کرد؟

در صورت اثبات صدمه و مسئولیت شخص، امکان مطالبه حقوق مالی مرتبط با آسیب، از جمله دیه یا ارش و هزینه‌های قابل اثبات درمان، وجود دارد؛ اما میزان و قابلیت مطالبه هر مورد به نظر پزشکی قانونی، رابطه سببیت و تصمیم مرجع رسیدگی بستگی دارد.

اگر فرد مجوز داشته اما مرتکب تخلف شده باشد، چه اقدامی مناسب است؟

در این حالت، علاوه بر بررسی امکان شکایت کیفری در صورت وجود جرم، می‌توان موضوع را از مسیر انتظامی نظام پزشکی و مراجع نظارتی پیگیری کرد. نوع اقدام به رفتار انجام‌شده و نتیجه آن بستگی دارد.

آیا گزارش به دانشگاه علوم پزشکی جای شکواییه قضایی را می‌گیرد؟

خیر. گزارش اداری می‌تواند برای بررسی مجوز و جلوگیری از ادامه فعالیت مفید باشد، اما اگر احتمال وقوع جرم یا ورود خسارت وجود دارد، ثبت شکواییه در مرجع قضایی نیز باید جداگانه بررسی شود.

شکایت از دکتر غیرمجاز نیازمند تفکیک میان نداشتن مجوز، تخلف انتظامی و خطای پزشکی است. بهترین اقدام، حفظ فوری اسناد، مراجعه برای ثبت و مستندسازی عوارض، ثبت شکواییه در دفتر خدمات قضایی، درخواست استعلام وضعیت مجوز و گزارش موضوع به معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی است. متن شکایت باید بر رویدادهای قابل اثبات تمرکز داشته باشد و در صورت وجود آسیب، ارجاع به پزشکی قانونی و مطالبه حقوق مالی نیز درخواست شود. چون نتیجه پرونده به مدارک، نوع اقدام درمانی، وضعیت مجوز و نظر کارشناسی وابسته است، بررسی اسناد توسط وکیل یا مشاور حقوقی آشنا با پرونده‌های پزشکی می‌تواند از طرح ادعاهای نادرست و از دست رفتن فرصت‌های قانونی جلوگیری کند.