آیا میتوان بدون داشتن قرارداد کتبی، شریک را در دادگاه مسئول دانست؟ بله؛ شکایت از شریک بدون قرارداد ممکن است، اما موفقیت آن به اثبات اصل شراکت، میزان آورده، توافقهای انجامشده و تخلف شریک بستگی دارد. قرارداد شفاهی نیز در صورت اثبات میتواند مبنای رسیدگی قرار گیرد؛ بااینحال، صرف ادعای شراکت برای صدور حکم کافی نیست و باید اسناد، قرائن یا شهادتهای قابل اتکا ارائه شود.
شراکت ممکن است درباره سرمایه نقدی، کالا، ملک، تجهیزات یا انجام فعالیت مشترک شکل گرفته باشد. واریز وجه به حساب طرف مقابل، خرید مشترک، درج نام افراد در فاکتورها، پیامهای مربوط به تقسیم سود، حضور در محل کسب و پرداخت هزینهها میتواند وجود رابطه شراکت را نشان دهد. البته همکاری اقتصادی، قرض دادن پول یا استخدام، لزوماً شراکت نیست و دادگاه با توجه به مجموعه رفتار طرفین تصمیم میگیرد.
پرینت بانکی بهتنهایی همیشه شراکت را ثابت نمیکند؛ زیرا ممکن است پرداخت بابت وام، خرید یا بدهی باشد. بهتر است برای هر پرداخت، ارتباط آن با فعالیت مشترک و توافق طرفین نیز توضیح داده شود. فایل صوتی یا تصویر نیز باید از نظر اصالت و نحوه دستیابی، قابل دفاع باشد.
خواسته باید با هدف واقعی صاحب حق هماهنگ باشد. ممکن است ابتدا اثبات شراکت و سپس مطالبه سهم سود یا حسابرسی درخواست شود. در صورت وجود مال مشترک، تقسیم مال مشاع یا فروش آن نیز ممکن است مطرح باشد. اگر شریک از استرداد سرمایه خودداری کرده باشد، مطالبه وجه یا حساب دوران شراکت، با توجه به رابطه اثباتشده، قابل بررسی است. در شکایت از شریک بدون قرارداد، انتخاب نادرست خواسته میتواند موجب رد دعوا یا طولانی شدن رسیدگی شود.
ابتدا مدارک باید دستهبندی و در صورت لزوم اظهارنامهای برای مطالبه حساب، سهم یا استرداد اموال ارسال شود. سپس دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود. مرجع صالح به نوع خواسته، مبلغ، محل اقامت طرفین و گاهی محل مال بستگی دارد؛ بنابراین درباره ملک یا فعالیت تجاری، بررسی صلاحیت محلی اهمیت ویژه دارد. دادگاه ممکن است برای بررسی حسابها و ارزش آورده، کارشناس تعیین کند. دعوای کیفری تنها زمانی مطرح است که رفتارهایی مانند کلاهبرداری یا خیانت در امانت با دلایل مستقل قابل اثبات باشد؛ اختلاف صرفاً قراردادی، خودبهخود جرم محسوب نمیشود.
فرض کنید علی و رضا توافق میکنند فروشگاه اینترنتی راهاندازی کنند. علی تجهیزات و بخشی از سرمایه را میپردازد و رضا مدیریت فروش را بر عهده میگیرد. پس از مدتی، رضا حسابها را ارائه نمیکند و تمام درآمد را متعلق به خود میداند. علی در شکایت از شریک بدون قرارداد میتواند با ارائه رسیدهای خرید، پیامهای مربوط به تقسیم سود، گزارش فروش و شهادت افراد مرتبط، اثبات شراکت و رسیدگی به حسابها را بخواهد. نتیجه دعوا به احراز توافق، میزان آورده و اعتبار دلایل بستگی دارد، نه صرفاً به ادعای یکی از طرفین.
پیش از هر اقدام، از حذف پیامها، انتقال اموال و برداشتهای مشکوک مستند تهیه کنید و اصل اسناد را نگه دارید. در شکایت از شریک بدون قرارداد، شرح زمانی و دقیق همکاری، مبالغ پرداختی و تعهدات هر طرف اهمیت زیادی دارد. مشورت با وکیل پیش از ثبت دادخواست میتواند به انتخاب خواسته، تأمین دلیل و جلوگیری از طرح ادعاهای متناقض کمک کند.