اگر شخصی با استفاده از نام، تصویر، کد ملی، شماره تلفن، حساب بانکی یا حساب کاربری شما خود را به جای شما معرفی کرده است، می‌توانید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی شکایت کیفری ثبت کنید و در صورت ورود خسارت، مطالبه ضرر و زیان نیز داشته باشید. شکایت بابت سو استفاده از هویت زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که فرد متخلف با هویت شما کلاهبرداری کرده، حسابی ساخته یا تعهد مالی ایجاد کرده باشد. برای مثال، اگر شخصی با تصویر کارت ملی شما در یک پیام‌رسان از دیگران پول بگیرد، باید ضمن حفظ فوری پیام‌ها و رسیدهای بانکی، موضوع را به پلیس فتا و مرجع قضایی گزارش دهید.
نخستین اقدام، جلوگیری از ادامه خسارت است. اگر سوءاستفاده مربوط به حساب بانکی، کارت بانکی، سیم‌کارت، درگاه پرداخت یا حساب کاربری است، باید با بانک، اپراتور تلفن همراه یا پشتیبانی آن سامانه تماس بگیرید و درخواست مسدودی یا تأمین امنیت حساب را مطرح کنید. در صورت امکان، رمزهای عبور را تغییر دهید، ورودهای فعال را ببندید و احراز هویت دومرحله‌ای را فعال کنید.
پس از آن، مدارک و شواهد را حذف نکنید. از صفحه‌های منتشرشده، شماره تلفن، شناسه کاربری، پیام‌ها، تاریخ و ساعت مکالمات، لینک صفحه، رسیدهای پرداخت و مشخصات افرادی که با شما تماس گرفته‌اند، تصویر و نسخه پشتیبان تهیه کنید. اسکرین‌شات به‌تنهایی ممکن است برای اثبات همه موضوع کافی نباشد؛ بنابراین بهتر است نشانی دقیق صفحه یا پیام، فایل اصلی، اطلاعات فنی و در صورت امکان گواهی اشخاص مطلع نیز نگهداری شود.
گزارش موضوع به پلیس فتا برای بررسی فنی و شناسایی عامل می‌تواند مفید باشد، اما گزارش انتظامی جایگزین ثبت شکایت قضایی نیست. برای آغاز رسمی تعقیب، شکایت باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به دادسرای صالح ارسال شود. اگر خطر ادامه برداشت وجه، انتشار اطلاعات خصوصی یا فریب اشخاص وجود دارد، این موضوع را در متن شکایت با عبارت روشن و مستند بیان کنید.
استفاده از هویت دیگری یک عنوان واحد و ثابت برای همه پرونده‌ها نیست و عنوان اتهامی بر اساس رفتار انجام‌شده تعیین می‌شود. اگر فردی با اطلاعات شما سند یا حساب جعلی ایجاد کند، موضوع می‌تواند از جنبه جعل و استفاده از سند مجعول بررسی شود. اگر با معرفی خود به جای شما از مردم پول بگیرد یا منفعتی به دست آورد، احتمال بررسی موضوع تحت عناوین کلاهبرداری یا جرایم مالی وجود دارد.
در صورتی که تصویر، فیلم، صوت یا اطلاعات خصوصی شما بدون اجازه منتشر شده و موجب ضرر یا هتک حیثیت شده باشد، مقررات جرایم رایانه‌ای و عناوین مرتبط با انتشار یا دستکاری محتوای خصوصی قابل بررسی است. ساخت حساب کاربری با نام و تصویر شما نیز، بسته به نحوه استفاده و نتیجه آن، ممکن است با عناوینی مانند هتک حیثیت، نشر اکاذیب، مزاحمت یا فریب اشخاص ارزیابی شود.
اگر شخصی بدون اجازه وارد حساب کاربری یا سامانه‌ای شده، رمز را تغییر داده یا از اطلاعات ذخیره‌شده استفاده کرده است، موضوع دسترسی غیرمجاز و رفتارهای مرتبط با داده‌های رایانه‌ای نیز باید در شکایت مطرح شود. مرجع رسیدگی پس از بررسی ادله، عنوان قانونی نهایی را مشخص می‌کند؛ بنابراین بهتر است شاکی در متن خود بیشتر بر شرح دقیق رفتار، زمان، ابزار و خسارت تمرکز کند و تشخیص نهایی عنوان اتهام را به مرجع قضایی بسپارد.
برای موفقیت در شکایت بابت سو استفاده از هویت، مدارک باید رابطه میان هویت واقعی شما و اقدام انجام‌شده را نشان دهد. اصل یا تصویر مدارک هویتی برای احراز هویت شاکی لازم است، اما نباید مدارک شخصی خود را برای افراد ناشناس ارسال کنید یا نسخه‌های غیرضروری را در اختیار دیگران بگذارید.
اگر تصویر مدرک هویتی قبلاً در اختیار متهم قرار گرفته است، در شکایت توضیح دهید این تصویر چگونه، چه زمانی و برای چه منظوری در اختیار او بوده است. همچنین اگر احتمال جعل امضا، قرارداد یا درخواست تسهیلات وجود دارد، از سازمان یا مؤسسه مربوط بخواهید سوابق ثبت‌شده، نسخه قرارداد و مدارک احراز هویت را حفظ کند تا امکان کارشناسی فراهم باشد.
ثبت شکایت معمولاً از دفتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز می‌شود. در این مرحله، مشخصات شاکی، موضوع شکایت، شرح ماجرا، دلایل و خواسته‌های قانونی درج می‌شود. پس از ارجاع، دادسرا ممکن است برای تحقیقات فنی، پرونده را به پلیس فتا یا ضابط مربوط ارسال کند. در پرونده‌های مرتبط با حساب بانکی، استعلام از بانک، اپراتور، شرکت ارائه‌دهنده خدمات یا پلتفرم نیز ممکن است انجام شود.
اگر متهم شناخته‌شده نیست، شکایت علیه شخص یا اشخاص ناشناس ثبت می‌شود و اطلاعات موجود مانند شماره تلفن، شناسه حساب، شماره کارت و نشانی صفحه در اختیار مرجع تحقیق قرار می‌گیرد. ناشناس بودن متهم مانع ثبت شکایت نیست، اما هرچه اطلاعات فنی دقیق‌تر باشد، امکان شناسایی او بیشتر خواهد بود.
در صورت وجود خسارت مالی، می‌توانید ضرر و زیان واردشده را با اسناد معتبر مطالبه کنید. خسارت ممکن است شامل وجوه برداشت‌شده، هزینه‌های انجام‌شده برای رفع اثر از تعهدات، خسارت ناشی از قرارداد یا آسیب قابل اثبات به اعتبار تجاری باشد. مطالبه خسارت مالی معمولاً تشریفات و هزینه دادرسی خود را دارد و باید با مدارک و برآورد قابل دفاع مطرح شود. هزینه ثبت شکواییه و خدمات قضایی نیز طبق تعرفه زمان ثبت دریافت می‌شود و در صورت ارجاع به کارشناس، هزینه کارشناسی جداگانه ممکن است به وجود آید.
در ادامه، نمونه متن شکایت بابت سو استفاده از هویت ارائه می‌شود. این متن باید بر اساس نوع سوءاستفاده، مدارک موجود و خسارت واقعی پرونده تکمیل شود و از درج مطالبی که قابل اثبات نیست خودداری شود.
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان محل وقوع جرم
موضوع: شکایت بابت استفاده غیرمجاز از هویت، جعل یا استفاده از مدارک هویتی و سایر عناوین قانونی قابل انطباق
شاکی: نام و نام خانوادگی، کد ملی، نشانی و شماره تماس
مشتکی‌عنه: نام و نشانی در صورت شناسایی؛ در غیر این صورت شخص یا اشخاص ناشناس با مشخصات فنی موجود
شرح شکایت: اینجانب در تاریخ تقریبی ........ متوجه شدم شخصی با استفاده از نام، تصویر، شماره تلفن، تصویر مدرک هویتی یا سایر مشخصات متعلق به اینجانب، در سامانه یا شبکه اجتماعی ........ حساب یا آگهی ایجاد کرده و خود را به جای اینجانب معرفی نموده است. نامبرده از این طریق با آقای/خانم ........ ارتباط برقرار کرده و اقدام به ........ کرده است. در نتیجه این رفتار، مبلغ ........ ریال از حساب ........ برداشت یا از اشخاص دریافت شده و/یا مطالبی خلاف واقع درباره اینجانب منتشر شده است.
مدارک و مستندات شامل تصویر صفحه و پیام‌ها، نشانی حساب کاربری، رسیدهای پرداخت، مشخصات شهود، گزارش بانک یا اپراتور و سایر اسناد، پیوست شکواییه است. با توجه به احتمال حذف اطلاعات و ادامه سوءاستفاده، تقاضای انجام تحقیقات فوری، شناسایی استفاده‌کننده از حساب یا شماره مربوط، استعلام از مراجع ذی‌ربط، ارجاع موضوع به پلیس فتا و تعقیب کیفری مرتکب را دارم. همچنین حق مطالبه کلیه خسارات قانونی خود را محفوظ می‌دانم.
نام و نام خانوادگی، امضا و تاریخ
خیر. در صورت ناشناس بودن متهم، می‌توانید مشخصات فنی موجود مانند شماره تلفن، نام کاربری، شماره کارت، نشانی صفحه و زمان وقوع را ارائه کنید. شناسایی فرد معمولاً از طریق استعلام و بررسی فنی انجام می‌شود.
صرف در اختیار داشتن یا انتشار تصویر، بدون بررسی جزئیات پرونده پاسخ قطعی ندارد؛ اما اگر از تصویر برای فریب، جعل، ایجاد تعهد، ورود به حساب یا لطمه به حیثیت استفاده شده باشد، می‌تواند مبنای تعقیب کیفری قرار گیرد. نحوه دسترسی، قصد استفاده و نتیجه عمل اهمیت دارد.
پلیس فتا مرجع تخصصی بررسی بسیاری از جرایم اینترنتی است، اما ثبت رسمی شکایت از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام می‌شود. دادسرا پس از دریافت شکایت می‌تواند موضوع را برای تحقیقات تخصصی به پلیس فتا ارجاع دهد.
در کنار ثبت شکایت، فوراً به بانک، مؤسسه مالی یا اپراتور مربوط مراجعه و نسبت به تعهد ایجادشده اعتراض کنید. درخواست دریافت رونوشت مدارک، توقف عملیات و ثبت گزارش سوءاستفاده را مطرح کنید تا مستندات آن برای پرونده حفظ شود.
مهلت واحدی برای همه شکل‌های سوءاستفاده از هویت وجود ندارد و مهلت‌ها به عنوان اتهامی، نوع خسارت و مقررات قابل اجرا بستگی دارد. با این حال، تأخیر ممکن است باعث حذف داده‌ها، دشوار شدن شناسایی مرتکب یا افزایش خسارت شود؛ بنابراین اقدام فوری توصیه می‌شود.
در پرونده‌های سوءاستفاده از هویت، سرعت عمل و کیفیت مستندات نقش اساسی دارد. ابتدا حساب‌ها و ابزارهای در معرض خطر را ایمن کنید، سپس مدارک دیجیتال را حفظ و موضوع را از مسیر قضایی پیگیری کنید. شرح دقیق زمان، شیوه استفاده از هویت، حساب یا سامانه موردنظر و خسارت واردشده، به مرجع رسیدگی کمک می‌کند عنوان قانونی مناسب را تشخیص دهد. اگر پرونده با جعل سند، برداشت وجه، انتشار اطلاعات خصوصی یا ایجاد تعهد مالی همراه است، هر بخش را جداگانه و با دلیل بیان کنید.