قصور پزشکی یعنی چی

قصور پزشکی یعنی چه؟ قصور پزشکی عبارت است از «کوتاهی، بی‌دقتی، یا عدم رعایت استانداردهای علمی و حرفه‌ای توسط پزشک یا کادر درمان که نتیجه آن آسیب به بیمار باشد». به عبارت ساده، یعنی پزشک کاری را که باید انجام می‌داده انجام نداده یا کاری را که نباید انجام می‌داده مرتکب شده و همین رفتار نادرست موجب ضرر بیمار شده است.

قصور، بخشی از «تخلفات پزشکی» به‌شمار می‌رود و در صورت اثبات، پزشک علاوه بر مسئولیت اخلاقی، ممکن است با مسئولیت حقوقی، کیفری و انتظامی روبه‌رو شود.

برای اینکه یک خطای پزشکی «قصور» تلقی شود، سه شرط اصلی لازم است:

1. وجود تکلیف حرفه‌ای : پزشک موظف به رعایت استاندارد علمی و اخلاقی مشخص در آن اقدام درمانی بوده است.
2. کوتاهی یا تخطی از وظیفه : پزشک یا کادر درمان با بی‌احتیاطی، بی‌دقتی، بی‌مهارتی یا بی‌مبالاتی از وظیفه خود عدول کرده است.
3. ایجاد ضرر برای بیمار : این کوتاهی باید منجر به آسیب واقعی شده باشد؛ یعنی بین قصور و ضرر رابطه مستقیم وجود داشته باشد.

اگر هر سه شرط برقرار باشد، از نظر قانون و اخلاق، قصور پزشکی اتفاق افتاده است.

قصور پزشکی در قوانین ایران به چند نوع تقسیم می‌شود، و شناخت آنها کمک می‌کند بهتر بدانیم چه رفتاری قابل پیگیری است.

۱. بی‌احتیاطی

وقتی پزشک برخلاف اصول واضح و شناخته‌شده، اقدام عجولانه یا نادرست انجام می‌دهد برای مثال انجام تزریق در محل اشتباه.

۲. بی‌مبالاتی

وقتی پزشک کار لازم را انجام نمی‌دهد یا نظارت کافی ندارد برای مثال عدم کنترل علائم حیاتی بیمار پس از عمل.

۳. عدم مهارت

زمانی که پزشک بدون داشتن مهارت یا تخصص لازم اقدام درمانی انجام می‌دهد برای مثال انجام عمل پیچیده توسط پزشک غیرمتخصص.

۴. عدم رعایت نظامات دولتی

وقتی پزشک مقررات و دستورالعمل‌های رسمی وزارت بهداشت را نادیده می‌گیرد برای مثال انجام عمل بدون اخذ رضایت‌نامه معتبر.

بسیاری از مردم این دو را یکی می‌دانند، اما تفاوت قصور پزشکی خطای پزشکی از اهمیت بالایی برخوردار است :

• خطای پزشکی ممکن است بدون کوتاهی رخ دهد؛ یعنی پزشک همه اقدامات لازم را انجام داده اما نتیجه ناخواسته‌ای رخ داده است.
• قصور پزشکی قطعاً همراه با کوتاهی، بی‌دقتی یا عدم رعایت استاندارد است.
• بنابراین هر خطای درمانی قابل مجازات نیست، اما قصور قابل پیگیری است.

وقوع قصور می‌تواند پزشک را با انواع مختلف مسئولیت روبه‌رو کند:

۱. مسئولیت کیفری

اگر قصور منجر به آسیب بدنی یا مرگ بیمار شود، پزشک ممکن است طبق قانون مجازات اسلامی، محکوم به:

• پرداخت دیه
• حبس یا جزای نقدی (در موارد خاص)
• محرومیت از طبابت شود.

۲. مسئولیت حقوقی (مدنی)

بیمار یا خانواده او می‌توانند مطالبه:

• خسارت
• هزینه‌های درمان
• جبران ضررهای مادی و معنوی کنند.

3. مسئولیت انتظامی

نظام پزشکی می‌تواند پزشک را به:

• توبیخ
• تعلیق
• محرومیت از اشتغال محکوم کند.

گاهی بیماران تصور می‌کنند هر نتیجه نامطلوبی قصور است، در حالی که موارد زیر قصور محسوب نمی‌شوند:

• عوارض طبیعی و پذیرفته‌شده عمل یا درمان
• شرایط پیش‌بینی‌ناپذیر جسمی بیمار
• رعایت کامل استانداردها توسط پزشک، حتی اگر نتیجه مطلوب نباشد
• عدم موفقیت درمانی که ذاتاً احتمال شکست دارد (مثلاً برخی جراحی‌های زیبایی)

برای اثبات قصور، معمولاً مراحل زیر انجام می‌شود:

1. شکایت به سازمان نظام پزشکی یا دادسرای جرایم پزشکی
2. تشکیل کمیسیون پزشکی
3. بررسی پرونده و اظهارنظر کارشناسان
4. تعیین میزان قصور و درصد تقصیر پزشک
5. صدور حکم نهایی

کمیسیون پزشکی نقش اصلی را در تشخیص دارد و نظر کارشناسان در نتیجه پرونده بسیار مؤثر است.

بیمار یا خانواده او می‌توانند از راه‌های زیر اقدام کنند:

• مراجعه به دادسرای ویژه جرایم پزشکی
• ثبت شکایت در نظام پزشکی
• طرح دعوی مطالبه خسارت در دادگاه حقوقی
• درخواست کمیسیون پزشکی قانونی

بهترین روش، جمع‌آوری مدارک، مدارک تصویری، نسخه‌ها، مشاوره‌ها و تمام مستندات درمانی است.

رضایت‌نامه عمل یا درمان، پزشک را از مسئولیت قصور معاف نمی‌کند. اگر پزشک قصور کرده باشد، حتی با وجود رضایت‌نامه نیز مسئولیت دارد. رضایت‌نامه فقط برای آگاه‌سازی بیمار از خطرات احتمالی است؛ نه برای توجیه کوتاهی پزشک.

قصور پزشکی در حقیقت کوتاهی از انجام وظایف حرفه‌ای است که منجر به آسیب بیمار می‌شود. شناخت دقیق این مفهوم کمک می‌کند بیماران بدانند چه زمانی حق پیگیری قانونی دارند و پزشکان نیز آگاه باشند که مسئولیت‌های آنها تنها به مهارت پزشکی محدود نمی‌شود.

در نهایت، توصیه سایت داد وکیل مراجعه به بهترین وکیل قصور پزشکی در تهران است.