ممانعت استفاده از آسانسور توسط موجر، در صورتی که آسانسور از امکانات مشترک ساختمان باشد و مستأجر حق استفاده از آن را طبق قرارداد یا عرف ساختمان داشته باشد، معمولاً اقدام قانونی و قابل توجیهی نیست. ممانعت استفاده از آسانسور توسط موجر می‌تواند موجب طرح درخواست رفع ممانعت از حق، مطالبه خسارت و در موارد خاص، پیگیری کیفری شود. برای مثال، اگر موجر پس از اختلاف بر سر اجاره‌بها یا شارژ، ریموت آسانسور را از مستأجر بگیرد یا دستور قطع دسترسی او را بدهد، مستأجر باید ابتدا موضوع را مستند و به صورت رسمی مطالبه کند.
در حالت عادی، آسانسور بخش مشترک ساختمان محسوب می‌شود و استفاده از آن تابع مقررات ساختمان، قرارداد اجاره و تصمیم‌های قانونی مدیر یا مجمع عمومی ساختمان است. موجر نمی‌تواند صرفاً به دلیل مالک بودن، استفاده مستأجر از امکانات مشترک را به شکل خودسرانه متوقف کند؛ مگر اینکه محدودیت، مستند به مقررات معتبر، تصمیم قانونی ساختمان، حکم مرجع قضایی یا وضعیت فنی و ایمنی واقعی باشد.
برای نمونه، اگر آسانسور به علت خرابی یا دستور شرکت بازرسی از مدار خارج شده باشد، این موضوع ممانعت غیرقانونی محسوب نمی‌شود. همچنین ممکن است در برخی ساختمان‌ها برای واحدهای تجاری یا طبقات خاص، نحوه استفاده متفاوتی در اساسنامه یا صورت‌جلسه معتبر پیش‌بینی شده باشد. با این حال، اختلاف شخصی میان موجر و مستأجر، دلیل کافی برای محروم کردن مستأجر از آسانسور نیست.
حق استفاده از آسانسور معمولاً از چند منبع به دست می‌آید: قرارداد اجاره، عرف ساختمان، مقررات مربوط به قسمت‌های مشترک آپارتمان و حقوق ناشی از سکونت در ملک. اگر در قرارداد، واحد مسکونی با امکاناتی مانند آسانسور معرفی شده باشد، دسترسی معمول به این امکان می‌تواند بخشی از شرایط انتفاع مستأجر از ملک تلقی شود.
در ساختمان‌های آپارتمانی، آسانسور و تجهیزات وابسته به آن اصولاً برای استفاده عمومی ساکنان پیش‌بینی شده‌اند. مدیر ساختمان می‌تواند برای نگهداری، تعمیر، پرداخت هزینه‌های مشترک یا رعایت مقررات ایمنی تصمیم‌گیری کند؛ اما این اختیار با اختیار شخصی موجر تفاوت دارد. موجر نمی‌تواند برای وادار کردن مستأجر به پرداخت بدهی، تخلیه زودتر ملک یا پذیرش افزایش اجاره، از ابزارهایی مانند قطع آسانسور استفاده کند.
اگر اختلاف درباره شارژ ساختمان باشد، مدیر یا هیئت‌مدیره باید از روش‌های قانونی مطالبه شارژ استفاده کند. خودداری از ارائه خدمات یا ایجاد فشار فیزیکی برای دریافت طلب، ممکن است مسئولیت مدنی یا در شرایط خاص مسئولیت کیفری ایجاد کند. تشخیص عنوان دقیق حقوقی، به نحوه اقدام، مدارک موجود، مدت ممانعت و آثار واردشده به مستأجر بستگی دارد.
در نخستین مرحله، مستأجر باید زمان شروع مشکل، شیوه جلوگیری از دسترسی و شخصی را که دستور یا اجرای ممانعت را انجام داده، ثبت کند. پیامک‌ها، پیام‌های شبکه‌های اجتماعی، فایل صوتی، شهادت همسایه‌ها، تصویر قفل شدن پنل یا تحویل ندادن ریموت و گزارش مدیر ساختمان می‌تواند برای اثبات موضوع مفید باشد.
ممانعت استفاده از آسانسور توسط موجر زمانی بهتر قابل پیگیری است که مستأجر نشان دهد پیش از آن امکان استفاده وجود داشته و پس از یک اقدام مشخص از سوی موجر یا نماینده او، این امکان از بین رفته است. بنابراین، تهیه فیلم از وضعیت، ارسال پیام محترمانه برای درخواست رفع مانع و نگهداری پاسخ طرف مقابل اهمیت زیادی دارد.
بهتر است پیش از طرح دعوا، مستأجر از طریق اظهارنامه رسمی از موجر بخواهد در مهلت متعارف، امکان استفاده از آسانسور را برقرار کند. در اظهارنامه باید نشانی ملک، تاریخ شروع ممانعت، نوع اقدام انجام‌شده، حق استفاده مستأجر و آثار ایجادشده به صورت روشن نوشته شود. همچنین باید تأکید شود که ادامه رفتار، موجب پیگیری حقوقی و مطالبه خسارت خواهد شد.
ارسال اظهارنامه دو فایده مهم دارد: نخست اینکه مطالبه مستأجر را رسمی و قابل اثبات می‌کند؛ دوم اینکه نشان می‌دهد پیش از مراجعه به مرجع قضایی، راه حل مسالمت‌آمیز امتحان شده است. اظهارنامه نباید شامل توهین، تهدید یا ادعاهای غیرقابل اثبات باشد. بهتر است متن آن بر درخواست رفع مانع، حفظ حقوق قانونی و جبران خسارت احتمالی تمرکز کند.
در صورتی که موجر پس از دریافت اظهارنامه همچنان مانع استفاده باشد، مستأجر می‌تواند با توجه به وضعیت پرونده، دعوای رفع ممانعت از حق یا عنوان حقوقی متناسب را مطرح کند. خواسته باید دقیق انتخاب شود؛ زیرا تفاوت میان ممانعت از حق، مزاحمت، الزام به انجام تعهد و مطالبه خسارت در مدارک و شرایط اثبات آن‌ها اثر دارد.
ممانعت استفاده از آسانسور توسط موجر ممکن است با طرح درخواست رفع ممانعت از حق در مرجع صالح محل وقوع ملک پیگیری شود. صلاحیت مرجع رسیدگی به نوع خواسته، ارزش مالی دعوا و مقررات جاری بستگی دارد و ممکن است پرونده ابتدا در دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و سپس به دادگاه یا مرجعی که قانون تعیین کرده ارسال شود. در موارد فوری، می‌توان درباره امکان درخواست دستور موقت با مشاوره حقوقی اقدام کرد؛ البته صدور چنین دستوری به فوریت، دلایل و تشخیص مرجع رسیدگی وابسته است.
در دادخواست باید مشخصات موجر، نشانی دقیق ملک، شرح رابطه استیجاری، زمان و روش ممانعت، دلایل حق استفاده و خواسته نهایی ذکر شود. خواسته می‌تواند شامل رفع مانع، جلوگیری از تکرار اقدام و در صورت وجود دلیل، مطالبه خسارت باشد. اگر آسانسور برای رفت‌وآمد فرد سالمند، بیمار یا شخص دارای معلولیت ضروری باشد، این وضعیت باید با مدارک پزشکی و توضیح روشن درباره فوریت به مرجع رسیدگی اعلام شود.
صرف اختلاف میان موجر و مستأجر یا قطع یک ریموت، همیشه به معنای تحقق جرم نیست. برای بررسی کیفری، باید معلوم شود رفتار انجام‌شده عمداً و بدون مجوز بوده، حق استفاده مستأجر وجود داشته و اقدام موجر مصداق یکی از عناوین قانونی مانند ممانعت از حق یا مزاحمت بوده است. تشخیص عنوان اتهامی با مرجع قضایی است و نباید بدون بررسی اسناد، شکایت کیفری با عنوان نادرست مطرح شود.
اگر موجر با تهدید، توهین، تخریب وسیله، قطع عمدی تجهیزات یا ایجاد خطر برای ساکنان اقدام کرده باشد، ممکن است عناوین دیگری نیز مطرح شود. در این وضعیت، گزارش کلانتری، گواهی پزشکی قانونی در صورت آسیب، فیلم دوربین، شهادت افراد و پیام‌های تهدیدآمیز اهمیت دارد. شکایت کیفری، جایگزین مطالبه فوری حق استفاده نیست و در بسیاری از پرونده‌ها، پیگیری حقوقی برای برقراری دسترسی نیز لازم خواهد بود.
مهم‌ترین مدارک شامل قرارداد اجاره، رسید ودیعه و اجاره‌بها، تصویر کارت ملی، اظهارنامه، پاسخ موجر، گزارش مدیر ساختمان، شهادت شهود، تصاویر و فیلم‌ها و هر مدرکی است که مشترک بودن آسانسور یا سابقه استفاده مستأجر را نشان دهد. اگر هزینه‌ای به علت ممانعت پرداخت شده، مانند کرایه رفت‌وآمد اضافی یا هزینه درمان ناشی از دشواری رفت‌وآمد، اسناد آن باید حفظ شود؛ با این حال، پرداخت خسارت تنها در صورت اثبات رابطه مستقیم میان رفتار موجر و زیان واردشده امکان‌پذیر است.
هزینه دادرسی، هزینه ثبت دادخواست، حق‌الزحمه کارشناسی و هزینه وکالت، بسته به نوع دعوا و تعرفه‌های زمان ثبت پرونده متفاوت است. نمی‌توان بدون بررسی خواسته و ارزش مالی پرونده، مبلغ ثابتی اعلام کرد. در صورت ناتوانی مالی، شخص می‌تواند درباره شرایط استفاده از نهادهای قانونی مربوط به اعسار از هزینه دادرسی تحقیق و در صورت وجود شرایط، درخواست خود را مطرح کند.
یکی از اشتباهات، پرداخت نکردن اجاره یا شارژ به تصور اینکه موجر حق استفاده از آسانسور را قطع کرده است. این اقدام ممکن است اختلاف را تشدید کند و ادعاهای مالی مستقلی علیه مستأجر ایجاد کند. بهتر است اجاره و هزینه‌های قانونی همچنان پرداخت شود و اعتراض نسبت به ممانعت، جداگانه و مستند پیگیری شود.
اشتباه دیگر، برداشتن قفل، دستکاری تابلو برق یا درگیری با مدیر ساختمان است. چنین اقداماتی می‌تواند مسئولیت جدیدی ایجاد کند و اعتبار ادعای مستأجر را کاهش دهد. همچنین انتشار تصاویر و نام افراد در فضای مجازی، بدون رعایت حقوق اشخاص، ممکن است تبعات جداگانه داشته باشد. راهکار مناسب، ثبت رسمی، گفت‌وگوی محترمانه و مراجعه به مرجع صالح است.
ابتدا از مدیر ساختمان یا شاهدان بخواهید وضعیت را تأیید کنند و سپس درخواست کتبی خود را برای موجر ارسال کنید. اگر مشخص شود سایر واحدها دسترسی دارند و فقط شما محروم شده‌اید، این موضوع می‌تواند قرینه مهمی برای اثبات اقدام تبعیض‌آمیز و عمدی باشد.
مدیر ساختمان معمولاً اختیار قطع خودسرانه دسترسی یک ساکن را ندارد. اقدامات مدیر باید در حدود مقررات ساختمان، تصمیم معتبر مجمع، ضرورت ایمنی یا تعمیرات انجام شود. مطالبه شارژ باید از مسیر قانونی صورت گیرد و نمی‌تواند بهانه‌ای برای رفتار خطرناک یا خارج از اختیار باشد.
نبودن عبارت صریح در قرارداد، لزوماً حق استفاده را از بین نمی‌برد. نوع ساختمان، عرف محل، استفاده معمول سایر ساکنان، معرفی ملک هنگام اجاره و مقررات قسمت‌های مشترک نیز بررسی می‌شود. با این حال، اثبات حق در این حالت به مدارک و شرایط واقعی ساختمان وابسته است.
این مطالبه در صورت اثبات اصل ممانعت، تقصیر یا مسئولیت موجر، ورود ضرر واقعی و ارتباط مستقیم میان رفتار او و هزینه ایجادشده قابل بررسی است. رسیدهای پرداخت، مدارک پزشکی و شهادت افراد می‌تواند به اثبات خسارت کمک کند؛ اما پرداخت آن خودکار نیست و باید در مرجع صالح مطالبه و اثبات شود.
برای ارسال مطالبه اولیه، معمولاً نیازی به وکیل نیست؛ اما اگر موجر ادعای متقابل مطرح کند، موضوع با تخلیه، بدهی یا مالکیت گره خورده باشد، یا نیاز به دستور فوری وجود داشته باشد، استفاده از مشاوره حقوقی می‌تواند از انتخاب اشتباه عنوان دعوا و از دست رفتن فرصت‌های اثباتی جلوگیری کند.
ممانعت استفاده از آسانسور توسط موجر در شرایطی که آسانسور جزء امکانات مشترک و مورد استفاده قانونی مستأجر باشد، معمولاً قابل اعتراض است و می‌تواند زمینه مطالبه رفع مانع و خسارت را فراهم کند. مستأجر باید بدون درگیری، مدارک را جمع‌آوری کند، موضوع را از طریق اظهارنامه رسمی مطالبه نماید و در صورت ادامه مشکل، دعوای مناسب را در مرجع صالح محل وقوع ملک مطرح کند. توجه به قرارداد اجاره، مقررات ساختمان، فوریت موضوع و شیوه اثبات، مهم‌ترین عوامل موفقیت در این پیگیری هستند.