آیا طلبکار میتواند بدون دلیل، تهدید یا اقدام غیرقانونی علیه بدهکار اقدام کند؟ پاسخ این است که نحوه شکایت از طلبکار به نوع رفتار او بستگی دارد؛ صرف مطالبه قانونی بدهی جرم نیست، اما تهدید، توهین، مزاحمت، انتشار اطلاعات خصوصی، ارائه سند خلاف واقع یا توقیف غیرقانونی اموال میتواند موجب طرح شکایت کیفری یا دعوای حقوقی شود.
ابتدا باید میان «مطالبه طلب» و «رفتار غیرقانونی طلبکار» تفاوت گذاشت. طلبکار حق دارد از طریق اظهارنامه، دادخواست مطالبه وجه، درخواست صدور اجرائیه یا مراجعه به اجرای ثبت، طلب خود را پیگیری کند. این اقدامات، حتی اگر بدهکار با اصل بدهی مخالف باشد، بهخودیخود جرم محسوب نمیشوند.
با این حال، موارد زیر میتواند مبنای اقدام قانونی باشد:
اگر رفتار طلبکار عنوان مجرمانه داشته باشد، شکایت از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و برای دادسرا یا مرجع کیفری صالح ارسال میشود. تهدید، توهین، مزاحمت و افترا معمولاً در مسیر کیفری بررسی میشوند، اما تشخیص نهایی عنوان اتهام با مرجع رسیدگی است.
چنانچه اختلاف درباره اصل بدهی، میزان آن، پرداخت قبلی یا اعتبار قرارداد باشد، مسیر مناسب غالباً دعوای حقوقی یا دفاع در برابر دادخواست طلبکار است. اعتراض به عملیات اجرایی نیز باید در همان مرجعی مطرح شود که اجرائیه یا دستور توقیف را صادر کرده است. بنابراین، صرف ثبت شکایت کیفری معمولاً باعث توقف خودکار عملیات اجرایی نمیشود.
در نحوه شکایت از طلبکار، ادعا بدون دلیل معمولاً کافی نیست. مدارک باید ارتباط رفتار مورد اعتراض با شخص طلبکار و وقوع تخلف را نشان دهند. مدارک کاربردی عبارتاند از:
از انتشار عمومی اسناد خصوصی یا تهدید متقابل خودداری کنید؛ چنین اقدامی ممکن است علیه خود شما نیز استفاده شود.
ابتدا تاریخ، محل، اشخاص حاضر و شرح دقیق رویداد را یادداشت کنید و اسناد را بدون دستکاری نگه دارید. سپس از طریق دفتر خدمات قضایی، موضوع و دلایل را ثبت کنید. در متن شکایت، به جای عبارتهای کلی مانند «طلبکار مرا اذیت کرده»، رفتار مشخص، زمان وقوع و دلیل اثباتی آن را بنویسید.
اگر موضوع به توقیف مال مربوط است، همزمان باید از مرجع اجرایکننده درباره امکان اعتراض، رفع توقیف یا ادعای مالکیت شخص ثالث اقدام شود. برای دفاع در برابر ادعای بدهی نیز رسید پرداخت، توافق تقسیط، اقرار به تسویه یا هر مدرک مرتبط را ارائه کنید. نحوه شکایت از طلبکار با توجه به اینکه هدف شما مجازات رفتار مجرمانه، رفع توقیف یا رد مطالبه مالی است، مسیر متفاوتی خواهد داشت.
فرض کنید «الف» مبلغی به «ب» بدهکار است، اما «ب» علاوه بر ارسال اظهارنامه، چند بار تلفنی تهدید میکند که موضوع بدهی را در محل کار الف منتشر خواهد کرد و سپس خودروی متعلق به همسر الف را توقیف میکند. الف میتواند برای تهدید، با ارائه پیامها یا شهادت شهود اقدام کیفری کند و برای رفع توقیف خودرو، مدارک مالکیت همسرش را به مرجع اجرایی ارائه دهد. در این مثال، نحوه شکایت از طلبکار شامل دو مسیر جداست و شکایت کیفری، جای اعتراض اجرایی را نمیگیرد.
مطالبه قانونی طلب، حق طلبکار است؛ اما این حق مجوز تهدید، توهین، افشای اطلاعات یا توقیف خودسرانه اموال نیست. پیش از اقدام، نوع تخلف و مرجع صالح را مشخص کنید، مدارک را حفظ نمایید و در صورت پیچیدگی موضوع، از مشاوره حقوقی استفاده کنید. برای تصمیم درست درباره نحوه شکایت از طلبکار باید میان اختلاف مالی، جرم مستقل و اعتراض به عملیات اجرایی تفکیک قائل شد.