آیا برای دریافت نفقه باید مستقیماً به شورای حل اختلاف مراجعه کرد؟ پاسخ این است که نحوه شکایت نفقه در شورای حل اختلاف با توجه به مقررات جدید، معمولاً از طریق ثبت درخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و ارجاع پرونده به مرجع صالح انجام میشود؛ شورا اصولاً نقش سازشی دارد و رسیدگی ماهوی و صدور حکم نفقه در صلاحیت مرجع قضایی خانواده یا مرجع قانونی تعیینشده است.
نفقه زوجه از دعاوی خانوادگی است و رسیدگی به اصل استحقاق، میزان نفقه و دفاعهایی مانند نشوز، معمولاً در دادگاه خانواده انجام میشود. شورا میتواند با دعوت از زوج و زوجه، برای صلح و سازش اقدام کند؛ اما در صورت سازش نکردن طرفین، پرونده باید برای رسیدگی قضایی به مرجع صالح ارسال شود. بنابراین، عنوان رایج شکایت نفقه در شورا نباید باعث شود شخص، صلاحیت شورا را با صلاحیت دادگاه خانواده یکسان بداند.
در برخی ساختارهای جدید، دادگاه صلح نیز نسبت به دعاوی مالی در حدود نصاب قانونی صلاحیتهایی دارد؛ با این حال، تشخیص مرجع صالح به نوع خواسته، مبلغ مطالبه، مقررات جاری و محل اقامت طرفین وابسته است. دفتر خدمات قضایی هنگام ثبت، پرونده را بر اساس اطلاعات دعوا به مرجع مربوط ارسال میکند.
نبود رسید مستقیم، مانع قطعی طرح دعوا نیست. دادگاه میتواند برای تعیین مبلغ، موضوع را به کارشناس ارجاع دهد. کارشناس معمولاً وضعیت خانوادگی، عرف محل، نیازهای متعارف و توان اقتصادی زوج را بررسی میکند؛ اما نظریه کارشناسی بهتنهایی جایگزین اثبات رابطه زوجیت و شرایط استحقاق نمیشود.
در عمل، نحوه شکایت نفقه در شورای حل اختلاف با ثبتنام در سامانه ثنا و مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز میشود. خواهان باید خواسته خود را روشن بنویسد؛ برای نمونه، «مطالبه نفقه معوقه از تاریخ مشخص تا زمان پرداخت» یا «مطالبه نفقه جاری». پس از پرداخت هزینه دادرسی و ثبت دادخواست، ابلاغها از طریق ثنا انجام میشود.
هزینه دادرسی، ثابت و یکسان نیست و به مالی یا غیرمالی بودن خواسته، مبلغ مطالبه و تعرفه سال ثبت دادخواست بستگی دارد. همچنین مدت رسیدگی عدد قطعی ندارد و به ابلاغ، همکاری طرفین، کارشناسی و اعتراضها وابسته است.
فرض کنید مریم پس از ترک منزل از سوی همسرش، چند ماه نفقه دریافت نکرده و سند ازدواج و پیامهای مطالبه وجه را در اختیار دارد. او در نحوه شکایت نفقه در شورای حل اختلاف ابتدا درخواست خود را از طریق دفتر خدمات قضایی ثبت میکند. اگر شورا موفق به سازش نشود، پرونده به مرجع صالح ارسال میشود. دادگاه پس از بررسی دفاع زوج، از جمله ادعای عدم تمکین، و در صورت نیاز ارجاع به کارشناس، درباره استحقاق و میزان نفقه تصمیم میگیرد؛ نتیجه به مدارک و احراز شرایط بستگی دارد.
نحوه شکایت نفقه در شورای حل اختلاف بیشتر به معنای تلاش برای سازش یا ثبت اولیه درخواست است، نه تضمین صدور حکم در شورا. برای جلوگیری از اشتباه، باید نوع نفقه، دوره زمانی، مدارک و نشانی زوج دقیق باشد. اگر درباره صلاحیت مرجع، ادعای نشوز یا اجرای حکم ابهام وجود دارد، بررسی پرونده توسط وکیل یا مشاور حقوقی میتواند از طرح دعوای ناقص جلوگیری کند.