آیا پدر از پرداخت هزینههای متعارف زندگی فرزند خودداری کرده است؟ ندادن نفقه فرزند چه حکمی دارد؟ اگر پدر با وجود توانایی مالی از پرداخت نفقه فرزند امتناع کند، موضوع میتواند هم از طریق دادخواست مطالبه نفقه و هم، در شرایط قانونی، با شکایت کیفری پیگیری شود. نفقه شامل هزینههای متعارف زندگی مانند خوراک، پوشاک، مسکن، درمان، آموزش ضروری و سایر نیازهای متناسب با وضعیت فرزند است.
بر اساس مقررات قانون مدنی، اصل بر این است که نفقه فرزند بر عهده پدر قرار دارد. اگر پدر فوت کرده یا توان مالی لازم را نداشته باشد، مسئولیت با رعایت ترتیب قانونی میتواند به جد پدری و در صورت نبودن یا ناتوانی آنان، به مادر منتقل شود. حضانت یا زندگی فرزند نزد مادر، مسئولیت مالی پدر را از بین نمیبرد و پرداخت نفقه با حق ملاقات یا اختلافات خانوادگی قابل تهاتر نیست.
میزان نفقه رقم ثابتی برای همه فرزندان ندارد و با توجه به سن، نیازهای درمانی و آموزشی، محل زندگی، سطح متعارف خانواده و توان مالی پرداختکننده تعیین میشود. بنابراین نمیتوان بدون بررسی شرایط، مبلغ قطعی اعلام کرد.
مطابق مقررات کیفری حمایت از خانواده، امتناع از پرداخت نفقه اشخاص واجبالنفقه، از جمله فرزند، در صورتی که پرداختکننده استطاعت مالی داشته باشد، میتواند موجب حبس تعزیری درجه شش شود. احراز توانایی مالی پدر و عمدی بودن امتناع اهمیت اساسی دارد؛ بنابراین صرف نپرداختن، بدون اثبات استطاعت یا بدون بررسی وضعیت واقعی، الزاماً به محکومیت کیفری منتهی نمیشود.
در کنار شکایت کیفری، طرح دعوای حقوقی برای تعیین و مطالبه نفقه نیز امکانپذیر است. در دعوای حقوقی معمولاً کارشناس با بررسی نیازهای فرزند و وضعیت اقتصادی خانواده، مبلغ نفقه را ارزیابی میکند. درباره نفقه خویشاوندان، از جمله فرزند، مطالبه نفقه گذشته با محدودیتهایی روبهرو است و معمولاً تمرکز دعوا بر نفقه جاری و آینده قرار میگیرد؛ به همین دلیل بررسی زمان طرح دعوا اهمیت دارد.
مادر یا نماینده قانونی فرزند میتواند برای پیگیری اقدام کند. اگر فرزند به سن قانونی رسیده باشد، حسب شرایط، خود او نیز میتواند حقوقش را مطالبه کند. ادعا به تنهایی کافی نیست و دادگاه مجموعه مدارک، اظهارات طرفین و نظر کارشناس را بررسی میکند.
فرض کنید پدری شاغل است و درآمد منظم دارد، اما پس از جدایی، هزینههای درمان و تحصیل دختر خردسال خود را پرداخت نمیکند. مادر میتواند با ارائه مدارک هویتی، اسناد هزینهها و شواهد درآمد پدر، دادخواست تعیین و مطالبه نفقه مطرح کند. اگر توان مالی پدر و امتناع او احراز شود، ندادن نفقه فرزند چه حکمی دارد در این وضعیت میتواند علاوه بر محکومیت مالی، واجد وصف کیفری نیز باشد؛ البته تشخیص نهایی با مرجع قضایی است.
ابتدا بهتر است مدارک جمعآوری و در صورت امکان اظهارنامه رسمی ارسال شود. سپس برای مطالبه نفقه، دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود. برای جنبه کیفری نیز شکواییه ترک انفاق مطرح و توانایی مالی پدر و استحقاق فرزند بررسی خواهد شد. انتخاب مسیر حقوقی یا کیفری به وضعیت پرونده، مدارک و هدف والد یا فرزند بستگی دارد. در نتیجه، ندادن نفقه فرزند چه حکمی دارد وابسته به احراز نسبت، نیاز فرزند، استطاعت مالی و امتناع عمدی پرداختکننده است.
نفقه فرزند یک تکلیف قانونی است و حضانت، اختلافات زوجین یا زندگی فرزند نزد مادر، آن را از بین نمیبرد. برای نتیجه بهتر، باید همزمان به میزان نفقه، مدارک توان مالی، زمان مطالبه و تفاوت دعوای حقوقی با شکایت کیفری توجه کرد.