آیا خانواده متوفی باید هزینههای کفن و دفن را شخصاً پرداخت کنند؟ پاسخ این است که هزینه کفن و دفن بر عهده ترکه متوفی است و باید پیش از تقسیم ارث، از اموال باقیمانده او پرداخت شود؛ بنابراین اصل مسئولیت متوجه دارایی متوفی است، نه لزوماً اموال شخصی ورثه. این هزینهها شامل تجهیز متعارف، کفن، غسل، حمل، دفن و مخارج ضروری مرتبط با مراسم تدفین است و میزان آن به شهر، نوع خدمات و عرف محل بستگی دارد.
مطابق قواعد ارث در قانون مدنی، پیش از آنکه ترکه میان ورثه تقسیم شود، حقوق و دیون متوفی و هزینههای ضروری مربوط به کفن و دفن از دارایی او پرداخت میشود. به همین دلیل، ورثه نباید بلافاصله پس از فوت، اموال را میان خود تقسیم کنند؛ زیرا ممکن است طلبی مانند هزینه تدفین یا بدهی مسلم دیگری باقی مانده باشد.
ترکه شامل اموال، مطالبات و حقوق مالی متوفی است. اگر متوفی حساب بانکی، ملک، خودرو یا طلب قابل وصول داشته باشد، هزینههای ضروری دفن از همان مجموعه پرداخت میشود. پس از تسویه این هزینهها و سایر دیون مقدم، باقیمانده دارایی قابل محاسبه برای ارث خواهد بود.
در حالت عادی، صرف وارث بودن باعث نمیشود شخص از اموال شخصی خود مسئول پرداخت تمام هزینههای متوفی باشد. مسئولیت اصلی از محل ترکه است. با این حال، در عمل ممکن است یکی از بستگان، هزینهها را موقتاً بپردازد. چنین شخصی باید رسیدها و اسناد پرداخت را نگهداری کند تا بتواند مبلغ متعارف و ضروری را از ترکه مطالبه کند.
اگر ترکه کافی نباشد، پرداختکننده نمیتواند بدون دلیل، تمام هزینههای انتخابی یا تجملی را از سایر ورثه مطالبه کند. هزینههای غیرمتعارف، مراسم اضافی و خدماتی که ارتباط ضروری با تدفین ندارند، ممکن است از نظر حقوقی قابل مطالبه کامل نباشند. همچنین اگر نهاد خاصی مانند بیمه، کارفرما یا صندوق حمایتی کمکهزینه دفن پرداخت کند، باید آن مبلغ از هزینه قابل مطالبه کسر شود.
مهمترین موضوع، اثبات پرداخت و ضرورت هزینه است. بهتر است پرداختکننده مدارک زیر را جمعآوری کند:
درخواست پرداخت ابتدا میتواند بهصورت توافقی از مدیر ترکه یا ورثه مطرح شود. اگر توافق حاصل نشود، بسته به وضعیت ترکه و نوع دعوا، مراجعه به مرجع قضایی صالح و ارائه اسناد پرداخت ضروری خواهد بود. تشخیص مبلغ قابل قبول، به ضرورت، عرف، اسناد و وضعیت مالی ترکه بستگی دارد.
فرض کنید علی پس از فوت پدرش، مبلغی را برای کفن، حمل و دفن پرداخت کند و برای همه موارد رسید معتبر داشته باشد. یکی از ورثه ادعا کند که هزینه کفن و دفن بر عهده خود علی بوده است، این ادعا اصولاً با قاعده پرداخت از ترکه سازگار نیست؛ زیرا علی میتواند هزینههای ضروری و متعارف را پیش از تقسیم ارث از دارایی پدر مطالبه کند. البته اگر بخشی از مبلغ مربوط به مراسم تجملی یا خدمات غیرضروری باشد، ممکن است دادگاه فقط قسمت متعارف را بپذیرد.
در پاسخ نهایی به اینکه هزینه کفن و دفن بر عهده کیست، باید گفت اصل بر پرداخت از ترکه متوفی پیش از تقسیم ارث است. پرداخت موقت توسط یکی از بستگان، حق مطالبه او را از بین نمیبرد؛ اما اثبات مبلغ، ضرورت و متعارف بودن هزینه اهمیت دارد. بنابراین، هنگام پرداخت هزینه کفن و دفن، دریافت فاکتور، نگهداری رسید و جلوگیری از تقسیم فوری ترکه، از مهمترین اقدامات حقوقی است.