آیا میتوان برای مطالبه سفته مستقیماً به بانک مراجعه کرد؟ پاسخ کوتاه این است که واخواست سفته از طریق بانک به معنای انجام واخواست رسمی معمولاً امکانپذیر نیست؛ بانک میتواند سفته را برای وصول یا ارائه به متعهد دریافت کند و در صورت پرداختنشدن، گواهی یا رسید عدم پرداخت صادر کند، اما واخواست رسمی باید از مسیر قانونی مربوط انجام شود. بنابراین، دارنده نباید گواهی بانکی را با واخواست رسمی یکسان بداند.
بانک معمولاً نقش واسطه وصول را دارد. اگر سفته از طریق بانک ارائه شود و متعهد وجه آن را نپردازد، بانک میتواند عدم پرداخت را در سوابق خود ثبت و حسب مقررات بانکی، گواهی مربوط صادر کند. با این حال، برای حفظ برخی حقوق تجاری، از جمله امکان رجوع به مسئولان سند در شرایط قانونی، واخواست باید طبق تشریفات مقرر انجام شود. در عمل، دارنده با اصل سفته و مدارک لازم به دفتر اسناد رسمی یا مرجع صالح مراجعه میکند تا اعتراض عدم تأدیه ثبت شود. صرف مهر بانک یا برگشت خوردن سفته، همیشه آثار واخواست را ایجاد نمیکند.
در سفتهای که سررسید مشخص دارد، اعتراض عدم تأدیه باید در مهلت قانونی انجام شود. مطابق قواعد اسناد تجاری، مهلت متعارف واخواست عدم پرداخت، ده روز از تاریخ سررسید است و تأخیر ممکن است موجب از دست رفتن برخی امتیازات تجاری شود. این موضوع با مهلت طرح دعوا تفاوت دارد؛ یعنی حتی پس از پایان مهلت واخواست، ممکن است اصل طلب با توجه به رابطه پایه و دلایل موجود قابل پیگیری باشد، اما وضعیت مسئولیت ظهرنویسان یا ضامنان میتواند تغییر کند.
مهمترین مدرک، اصل سفته است؛ زیرا مندرجات آن، مبلغ، تاریخ صدور، سررسید، نام گیرنده و امضا در تعیین مسئولیت اشخاص اهمیت دارد. رسید پرداخت هزینه یا کارمزد بانکی، گواهی عدم پرداخت، قرارداد اصلی، فاکتور، رسید تحویل کالا یا پیامهای معتبر نیز میتوانند رابطه مالی را اثبات کنند. اگر سفته بابت ضمانت داده شده باشد، باید قرارداد یا نوشتهای که علت صدور سفته را نشان میدهد نگهداری شود. مفقود شدن اصل سفته یا وجود اختلاف در امضا میتواند روند رسیدگی را دشوار کند.
فرض کنید «رضا» سفتهای با سررسید معین از «مهدی» در اختیار دارد و سفته را برای وصول به بانک میسپارد. بانک به علت نبود موجودی، گواهی عدم پرداخت صادر میکند. رضا تصور میکند همین گواهی برای حفظ تمام حقوق تجاری کافی است و چند ماه بعد دادخواست خود را علیه مهدی و ضامن سفته مطرح میکند. در این وضعیت، واخواست سفته از طریق بانک محقق نشده است؛ دادگاه با بررسی تاریخ سررسید، زمان مراجعه، سمت ضامن، قرارداد پایه و علت تأخیر، درباره آثار حقوقی اقدام رضا تصمیم میگیرد. نتیجه پرونده قطعی نیست و به اسناد و نحوه طرح دعوا بستگی دارد.
واخواست سفته از طریق بانک تعبیر دقیقی برای اقدام بانکی نیست. بانک میتواند سفته را ارائه و عدم پرداخت را گواهی کند، اما دارنده برای ثبت اعتراض رسمی باید تشریفات قانونی را جداگانه انجام دهد. اقدام سریع، نگهداری اصل سفته و تفکیک گواهی عدم پرداخت از واخواست رسمی، از مهمترین نکات جلوگیری از تضییع حقوق دارنده است.