آیا پدر یا مادر میتواند سهم ارث دختر و پسر را برابر تعیین کند؟ بله، اما وصیت به تساوی ارث دختر و پسر فقط تا حدود یکسوم ترکه بدون نیاز به رضایت ورثه قابل اجراست و نسبت به مازاد بر یکسوم، اجازه وراث پس از فوت وصیتکننده ضرورت دارد. بنابراین، وصیت بهتنهایی همیشه نمیتواند قواعد قانونی تقسیم ارث را تغییر دهد.
در حالت عادی، تقسیم ارث بر اساس مقررات قانونی انجام میشود و در مواردی که فرزندان دختر و پسر هر دو وارث باشند، سهم پسر معمولاً دو برابر سهم دختر است. این موضوع با مالکیت والدین در زمان حیات تفاوت دارد؛ شخص میتواند در زمان زندگی، اموال خود را با رعایت حقوق دیگران به هر شخصی منتقل کند، اما پس از فوت، دارایی او ابتدا برای هزینههای ضروری، دیون و تعهدات مالی بررسی و سپس میان ورثه تقسیم میشود.
موصی میتواند وصیت کند بخشی از داراییاش به دختر یا دختران برسد تا نتیجه نهایی به برابری نزدیک یا برابر شود. با این حال، وصیت نسبت به بیش از یکسوم دارایی، بدون اجازه وراث نافذ نیست. ملاک، ارزش خالص ترکه در زمان فوت است، نه برآوردی که سالها پیش هنگام تنظیم وصیتنامه انجام شده است.
اجازه وراث درباره مازاد بر ثلث، پس از فوت و در زمانی معتبر است که وارث اهلیت تصمیمگیری داشته باشد. هر وارث نیز اصولاً فقط درباره سهمی که قانوناً به او میرسد میتواند رضایت بدهد. اگر یکی از ورثه اجازه ندهد، وصیت فقط در حدود ثلث یا مقدار مورد قبول او قابل اجرا خواهد بود.
وصیتنامه خودنوشت باید تماماً به خط وصیتکننده، دارای تاریخ روز و ماه و سال و امضای او باشد. نوشته عادی که این شرایط را نداشته باشد ممکن است در برابر انکار یا تردید ورثه با دشواری اثباتی روبهرو شود. در اختلاف، دادگاه با توجه به اصالت سند، وضعیت تنظیم آن و دلایل ارائهشده تصمیم میگیرد.
فرض کنید متوفی دو پسر و یک دختر دارد و دارایی خالص او پس از کسر بدهیها و هزینههای مقدم، ۹۰۰ میلیون تومان است. سهم قانونی دختر یک واحد و سهم هر پسر دو واحد خواهد بود؛ بنابراین تقسیم عادی بهترتیب ۱۸۰، ۳۶۰ و ۳۶۰ میلیون تومان است. اگر متوفی در وصیتنامه مقرر کرده باشد دختر نیز مانند هر پسر ۳۰۰ میلیون تومان دریافت کند، افزایش سهم دختر ۱۲۰ میلیون تومان است و در این فرض، وصیت به تساوی ارث دختر و پسر در محدوده ثلث ترکه قرار میگیرد و اصولاً قابل اجراست. اما اگر افزایش موردنظر بیش از ثلث باشد، اجرای بخش اضافی به رضایت وراث وابسته خواهد بود.
برابر دانستن «انتقال مال در زمان حیات» با «وصیت پس از فوت»، مشخص نکردن اموال موضوع وصیت، بیتوجهی به بدهیها و تصور اینکه امضای چند شاهد همیشه وصیت عادی را معتبر میکند، از خطاهای رایج است. همچنین عبارت وصیت به تساوی ارث دختر و پسر بهتر است با تعیین دقیق اموال، ارزش یا نسبت مورد وصیت و وضعیت وراث نوشته شود. برای جلوگیری از اختلاف، تنظیم سند رسمی و بررسی متن توسط حقوقدان توصیه میشود.
وصیت به تساوی ارث دختر و پسر از نظر حقوقی ممکن است، اما تا یکسوم ترکه بدون اجازه وراث و نسبت به بیشتر از آن، با رضایت آنان قابلیت اجرا دارد. نتیجه نهایی به نوع وصیتنامه، ارزش خالص دارایی، بدهیهای متوفی و موضع هر یک از وراث بستگی دارد.