آیا مستاجر پس از پایان قرارداد یا فسخ قانونی، ملک را تحویل نمیدهد؟ برای گرفتن خسارت عدم تخلیه روزانه از مستاجر باید ابتدا استحقاق مالک برای تحویل ملک ثابت شود و سپس، بر اساس قرارداد یا اجرتالمثل ایام تصرف، مطالبه مالی انجام گیرد. این مبلغ همیشه خودکار و برابر با اجارهبهای روزانه نیست و به مفاد قرارداد، مدت تأخیر، ارزش منفعت ملک و مدارک موجود بستگی دارد.
اگر در اجارهنامه شرط شده باشد که مستاجر پس از پایان مدت یا اعلام فسخ، بابت هر روز تأخیر مبلغ معینی بپردازد، این شرط معمولاً به عنوان وجه التزام بررسی میشود. اعتبار آن به روشن بودن تعهد، تعیین زمان شروع تأخیر و نبودن تعارض با قانون یا مفاد دیگر قرارداد وابسته است. درج عباراتی مانند «خسارت روزانه طبق نظر کارشناس» نیز با تعیین مبلغ قطعی تفاوت دارد و ممکن است نیازمند اثبات میزان زیان باشد.
در نبود وجه التزام، مالک میتواند اجرتالمثل مدت تصرف پس از پایان رابطه استیجاری را بخواهد. اجرتالمثل، بهای متعارف استفاده از ملک در همان مدت است و معمولاً با نظر کارشناس و توجه به موقعیت، کاربری، امکانات و شرایط بازار تعیین میشود. بنابراین، اجارهبهای قبلی الزاماً معیار نهایی محاسبه نیست.
اظهارنامه بهتنهایی حکم تخلیه یا مالکیت ایجاد نمیکند، اما زمان مطالبه و اطلاع مستاجر را روشنتر میسازد. اگر کلید ملک تحویل نشده یا وسایل مستاجر همچنان در آن باقی مانده باشد، مستندسازی وضعیت موجود اهمیت زیادی دارد.
مالک باید حسب وضعیت قرارداد، همزمان یا جداگانه برای تخلیه و مطالبه وجه اقدام کند. درخواست تخلیه، جایگزین مطالبه خسارت روزهای گذشته نیست؛ همچنین طرح دعوای مالی، بدون اثبات پایان حق تصرف، ممکن است با ایراد مواجه شود. مرجع صالح بر اساس نوع سند، وجود یا نبود سرقفلی، مبلغ خواسته و مقررات جاری تعیین میشود؛ بنابراین پیش از ثبت، بررسی صلاحیت مرجع قضایی ضروری است.
در دعوای مالی، خواهان باید بازه زمانی تأخیر و مبنای محاسبه را دقیق بنویسد. اگر مبلغ قراردادی مطالبه میشود، عبارت شرط و نحوه محاسبه باید ارائه شود؛ اگر اجرتالمثل خواسته میشود، معمولاً ارجاع به کارشناسی مطرح خواهد بود. هزینه دادرسی و کارشناسی نیز جدا از اصل خسارت است و میزان آن به ارزش خواسته و تشخیص مرجع مربوط بستگی دارد.
فرض کنید قرارداد در پایان شهریور تمام شده و در آن برای هر روز تأخیر، مبلغ مشخصی تعیین شده است. مالک در اول مهر اظهارنامه فرستاده، اما مستاجر تا بیستم مهر ملک را تحویل نداده است. در این وضعیت، گرفتن خسارت عدم تخلیه روزانه از مستاجر میتواند برای نوزده روز مطرح شود؛ مشروط بر اینکه پایان قرارداد، اعتبار شرط و ادامه تصرف اثبات شود. اگر شرط قراردادی وجود نداشت، مالک باید اجرتالمثل همین دوره را مطالبه کند.
محاسبه خسارت از تاریخ ارسال اظهارنامه، در حالی که قرارداد زودتر پایان یافته، یا مطالبه همزمان اجارهبها و اجرتالمثل برای یک دوره واحد، از خطاهای متداول است. همچنین تخلیه خودسرانه، قطع آب و برق یا جابهجایی وسایل میتواند برای مالک مسئولیت ایجاد کند. عبارت گرفتن خسارت عدم تخلیه روزانه از مستاجر نباید با توقیف اموال یا ورود بدون مجوز به ملک اشتباه گرفته شود.
برای گرفتن خسارت عدم تخلیه روزانه از مستاجر، ابتدا مبنای پایان تصرف و سپس مبنای مبلغ را مشخص کنید: وجه التزام قراردادی یا اجرتالمثل. جمعآوری مدارک، ارسال اظهارنامه، تعیین دقیق روزهای تأخیر و انتخاب مسیر قضایی مناسب، احتمال موفقیت مطالبه را افزایش میدهد.