آخرین به‌روزرسانی ۱۴۰۵/۰۶/۲۹ (یکشنبه - ۲۹ شهریور ۱۴۰۵)

برای استعلام سرقتی نبودن گوشی دست دوم، پیش از پرداخت وجه باید شناسه IMEI دستگاه را از طریق سامانه رسمی ثبت و رجیستری تلفن همراه بررسی کنید و نتیجه را با مشخصات فروشنده، جعبه و فاکتور تطبیق دهید. استعلام سرقتی نبودن گوشی دست دوم فقط با دیدن روشن شدن گوشی یا داشتن جعبه آن ثابت نمی‌شود؛ ممکن است دستگاه مدتی بعد به علت اعلام سرقت، مسدود شود. برای مثال، اگر گوشی را از فردی در یک آگهی اینترنتی بخرید و بدون بررسی IMEI هزینه را بپردازید، اما مالک اصلی بعداً سرقت آن را اعلام کند، احتمال قطع خدمات ارتباطی و ایجاد اختلاف حقوقی برای شما وجود دارد.

مهم‌ترین اقدام، دریافت IMEI واقعی گوشی و استعلام آن در سامانه رسمی مربوط به تجهیزات سیم‌کارت‌خور است. برای مشاهده IMEI می‌توان کد ستاره مربع صفر شش مربع را در گوشی وارد کرد یا آن را از بخش تنظیمات دستگاه دید. این شماره باید با IMEI درج‌شده روی جعبه و در صورت وجود، فاکتور خرید یکسان باشد. در گوشی‌های دو سیم‌کارته معمولاً دو IMEI وجود دارد و هر دو باید جداگانه بررسی شوند.

پس از دریافت شناسه، از گزینه‌های مربوط به اصالت، وضعیت ثبت و فعال بودن دستگاه استفاده کنید. اگر پاسخ سامانه نشان دهد دستگاه قبلاً برای فرد دیگری فعال بوده است، فروشنده باید انتقال مالکیت را در حضور خریدار انجام دهد. بهتر است سیم‌کارت خریدار نیز هنگام انتقال مالکیت در گوشی قرار داشته باشد تا پیام تأیید و فعال‌سازی به شماره او ارسال شود.

برای انجام صحیح استعلام سرقتی نبودن گوشی دست دوم، مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید:

• ابتدا از فروشنده بخواهید گوشی را روشن کند و کد IMEI را مستقیماً از خود دستگاه نمایش دهد.
• IMEI را با شماره درج‌شده روی جعبه، برچسب دستگاه و فاکتور مقایسه کنید.
• اگر گوشی دو سیم‌کارته است، تمام شناسه‌های آن را یادداشت و جداگانه استعلام کنید.
• وضعیت اصالت دستگاه و قانونی بودن ورود آن را از طریق سامانه رسمی بررسی کنید.
• در صورت نمایش سابقه فعال‌سازی، انتقال مالکیت را پیش از پرداخت کامل انجام دهید.
• پس از انتقال، گوشی را با سیم‌کارت خود فعال کنید و پیام تأیید را نگه دارید.
• از صفحه نتیجه استعلام، پیامک‌های مرتبط و رسید انتقال مالکیت تصویر یا نسخه الکترونیکی تهیه کنید.

اگر فروشنده از اعلام IMEI، انتقال مالکیت یا انجام استعلام در حضور شما خودداری کرد، معامله را متوقف کنید. قیمت پایین، عجله فروشنده یا ادعای «گوشی کاملاً سالم است» جای بررسی رسمی را نمی‌گیرد. همچنین نباید به استعلام یک شماره اکتفا کنید؛ گاهی ممکن است جعبه متعلق به دستگاه دیگری باشد یا برچسب IMEI دست‌کاری شده باشد.

در زمان خرید، تصویر کارت ملی فروشنده به‌تنهایی مالکیت قانونی گوشی را ثابت نمی‌کند، اما ثبت مشخصات او در رسید می‌تواند برای پیگیری بعدی مفید باشد. رسید کتبی بهتر است شامل نام و نام خانوادگی، شماره تماس، تاریخ معامله، مبلغ، مشخصات ظاهری گوشی، مدل، رنگ، ظرفیت حافظه، IMEI و عبارت مربوط به سالم و قانونی بودن دستگاه باشد.

در استعلام سرقتی نبودن گوشی دست دوم، فاکتور خرید قبلی نیز می‌تواند قرینه مهمی درباره منشأ دستگاه باشد؛ با این حال، وجود فاکتور به‌تنهایی تضمین قطعی نیست. خریدار باید نتیجه استعلام سامانه، پیام انتقال مالکیت، اطلاعات فروشنده و هرگونه گفت‌وگوی مربوط به معامله را حفظ کند.

اگر گوشی تعمیرشده است، درباره تعویض برد یا تغییر شناسه دستگاه سؤال کنید. تغییر یا دست‌کاری شناسه فنی تلفن همراه موضوعی جدی است و ممکن است باعث شود دستگاه در شبکه شناسایی یا مسدود شود. در چنین شرایطی، از خرید گوشی دارای IMEI مخدوش، ناخوانا، تکراری یا متفاوت با اطلاعات نرم‌افزاری خودداری کنید.

اگر پس از معامله متوجه شدید گوشی سرقتی است یا در سامانه به عنوان دستگاه مسروقه و غیرقابل استفاده شناسایی شده، آن را به شخص دیگری نفروشید و برای پنهان کردن منشأ آن اقدامی انجام ندهید. گوشی، جعبه، فاکتور، رسید پرداخت، پیام‌ها، شماره تماس فروشنده و نتیجه استعلام را نگهداری کنید و موضوع را در نزدیک‌ترین مرجع انتظامی یا قضایی مطرح کنید.

در این وضعیت، خواسته اصلی خریدار معمولاً روشن شدن منشأ دستگاه، شناسایی فروشنده، استرداد وجه و تعیین تکلیف قانونی گوشی است. اگر فروشنده هنگام معامله از سرقتی بودن دستگاه اطلاع داشته یا با ارائه اطلاعات خلاف واقع خریدار را فریب داده باشد، موضوع می‌تواند از جهت کیفری قابل بررسی باشد. تشخیص عنوان دقیق اتهام به مدارک، نحوه معامله، علم فروشنده و نظر مرجع رسیدگی‌کننده بستگی دارد.

از نظر مدنی نیز اگر فروشنده مالک قانونی نبوده باشد، خریدار ممکن است برای بازپس‌گیری مبلغ پرداختی و در صورت وجود شرایط لازم، مطالبه خسارت اقدام کند. نتیجه پرونده به عواملی مانند حسن نیت خریدار، قیمت معامله، سابقه و رفتار فروشنده، اسناد پرداخت و امکان شناسایی او بستگی دارد. بنابراین، پیش از هر اقدام، مشورت با وکیل یا مراجعه به واحد ارجاع مرجع قضایی می‌تواند از طرح عنوان نادرست یا ارائه ناقص مدارک جلوگیری کند.

صرف خرید گوشی دست دوم، به معنای مجرم بودن خریدار نیست. اگر فرد بدون اطلاع از سرقتی بودن دستگاه و با انجام بررسی‌های متعارف آن را خریداری کرده باشد، وضعیت او با کسی که از سرقتی بودن گوشی اطلاع داشته یا عمداً به منشأ غیرقانونی آن بی‌اعتنا بوده، یکسان نیست.

با این حال، بی‌احتیاطی شدید، خرید با قیمت غیرعادی پایین، معامله بدون رسید یا خرید از فرد ناشناس می‌تواند اثبات حسن نیت را دشوار کند. برای همین، ثبت مکتوب معامله و انجام استعلام سرقتی نبودن گوشی دست دوم پیش از پرداخت، نقش مهمی در نشان دادن رفتار متعارف خریدار دارد.

اگر پلیس یا مرجع قضایی درباره گوشی از شما توضیح خواست، واقعیت معامله را دقیق بیان کنید و مدارک خود را ارائه دهید. از پاک کردن پیام‌ها، تغییر شناسه، تعویض قطعات یا تحویل دادن گوشی به شخص دیگر خودداری کنید؛ زیرا چنین اقداماتی ممکن است روند رسیدگی را پیچیده‌تر کند.

آیا بررسی IMEI روی جعبه برای اطمینان کافی است؟

خیر. IMEI روی جعبه ممکن است متعلق به دستگاه دیگری باشد یا برچسب آن تغییر کرده باشد. شناسه باید از خود گوشی دریافت شود و با جعبه و نتیجه استعلام رسمی مطابقت داشته باشد. در مدل‌های دو سیم‌کارته نیز بررسی هر دو شناسه ضروری است.

آیا انتقال مالکیت به معنی قطعی بودن مالکیت فروشنده است؟

انتقال مالکیت در سامانه ثبت و رجیستری، وضعیت دستگاه در شبکه ارتباطی و انتقال آن به شماره خریدار را نشان می‌دهد، اما به‌تنهایی جای سند خرید و رسید معامله را نمی‌گیرد. ممکن است اختلاف مالکیت یا ادعای سرقت خارج از فرایند رجیستری مطرح شود؛ بنابراین مدارک فروشنده و رسید کتبی را نیز دریافت کنید.

اگر فروشنده گفت بعداً انتقال مالکیت را انجام می‌دهد، چه کنیم؟

پرداخت کامل وجه و تحویل گرفتن گوشی پیش از انتقال مالکیت، ریسک خریدار را افزایش می‌دهد. بهتر است انتقال مالکیت هم‌زمان با معامله و در حضور خریدار انجام شود. اگر فروشنده از این کار امتناع کرد، معامله را انجام ندهید یا تا تعیین تکلیف کامل، مبلغ را پرداخت نکنید.

اگر گوشی بعد از چند روز مسدود شد، آیا می‌توان وجه را پس گرفت؟

امکان مطالبه وجه به مدارک معامله و علت مسدودی بستگی دارد. خریدار باید نتیجه استعلام زمان معامله، رسید پرداخت، پیام‌های فروشنده و مدارک هویتی او را ارائه کند. اگر مشخص شود فروشنده گوشی را با وصف قانونی بودن فروخته اما دستگاه منشأ غیرقانونی داشته، امکان پیگیری حقوقی یا کیفری موضوع وجود دارد.

برای ثبت شکایت، چه مدارکی لازم است؟

کارت شناسایی، رسید یا قرارداد خرید، فاکتور، IMEI، تصویر نتیجه استعلام، پیامک‌های فعال‌سازی، رسید بانکی، گفت‌وگوهای انجام‌شده و مشخصات فروشنده از مدارک مهم هستند. اگر معامله از طریق آگهی انجام شده، تصویر آگهی و اطلاعات حساب کاربری فروشنده را نیز نگه دارید.

خرید را در محل امن و ترجیحاً در حضور شاهد انجام دهید، وجه را به حسابی واریز کنید که مشخصات آن با فروشنده مطابقت دارد و از پرداخت نقدی بدون رسید خودداری کنید. گوشی را از نظر دوربین، صفحه‌نمایش، باتری، قفل حساب کاربری و سلامت فنی نیز بررسی کنید؛ زیرا قانونی بودن دستگاه، سلامت فنی آن را تضمین نمی‌کند.

پیش از تحویل وجه، استعلام سرقتی نبودن گوشی دست دوم را انجام دهید و نتیجه را با تاریخ معامله ثبت کنید. اگر پاسخ سامانه مبهم بود، دستگاه تازه تعمیر شده بود، IMEI تغییر کرده بود یا فروشنده اطلاعات متناقض می‌داد، از معامله صرف‌نظر کنید. هزینه و زمان اندک بررسی، معمولاً بسیار کمتر از زیان ناشی از خرید گوشی مسروقه یا غیرقابل استفاده است.

امن‌ترین روش خرید گوشی دست دوم، تطبیق IMEI واقعی دستگاه با جعبه و اسناد، بررسی وضعیت آن در سامانه رسمی، انتقال مالکیت هم‌زمان با معامله و تنظیم رسید کتبی است. استعلام به‌تنهایی کافی نیست و باید مشخصات فروشنده، مبلغ پرداختی و سوابق گفت‌وگو نیز حفظ شود. اگر پس از خرید با ادعای سرقت یا مسدودی مواجه شدید، گوشی را منتقل نکنید، مدارک را نگه دارید و موضوع را از مسیر انتظامی یا قضایی پیگیری کنید. رعایت این اقدامات، احتمال زیان مالی و درگیری حقوقی را به شکل قابل توجهی کاهش می‌دهد.