اگر همسر شما عمداً یا بر اثر بی‌احتیاطی باعث آسیب بدنی شده باشد، گرفتن دیه از همسر از نظر قانونی امکان‌پذیر است و برای گرفتن دیه از همسر باید وقوع آسیب، انتساب آن به همسر و میزان صدمه از طریق پزشکی قانونی و مرجع قضایی اثبات شود. برای مثال، اگر زوجه در جریان مشاجره از سوی شوهر خود مورد ضرب‌وجرح قرار گرفته و دچار کبودی، شکستگی یا آسیب جدی شده باشد، می‌تواند بدون نیاز به طلاق یا پایان رابطه زوجیت، موضوع را گزارش و مطالبه دیه کند.
ازدواج باعث از بین رفتن حق اشخاص نسبت به سلامت جسمی خود نمی‌شود. بنابراین، زن یا مردی که از سوی همسر خود آسیب دیده است، می‌تواند از مسیر قانونی برای احقاق حق اقدام کند. همسر بودن مرتکب، مانع تشکیل پرونده کیفری یا مطالبه دیه نیست و ادعای اختلاف خانوادگی نیز به خودی خود موجب بی‌اعتباری شکایت نمی‌شود.
البته مرجع قضایی باید بررسی کند که آسیب واقعاً ایجاد شده، رفتار همسر سبب آن بوده و میان رفتار انجام‌شده و صدمه واردشده رابطه وجود دارد. اگر شخصی در دفاع مشروع از خود یا دیگری اقدامی کرده باشد، موضوع ممکن است مشمول مقررات دفاع مشروع قرار گیرد. همچنین رضایت بعدی زیان‌دیده، گذشت یا سازش می‌تواند بر ادامه رسیدگی و اجرای حق اثر بگذارد؛ اما صرف زندگی مشترک یا ادامه سکونت در یک منزل، به معنای گذشت از دیه نیست.
برای گرفتن دیه از همسر، بهتر است اقدامات زیر با فاصله زمانی کوتاه و همراه با حفظ مدارک انجام شود:
اگر آسیب جزئی باشد، ممکن است پرونده ابتدا در دادسرا بررسی و سپس برای صدور رأی به دادگاه کیفری ارسال شود. در صدمات شدیدتر یا مواردی که احتمال خطر برای بزه‌دیده وجود دارد، باید موضوع فوراً به مرجع انتظامی و قضایی اعلام شود. در صورت تداوم خشونت، درخواست اقدامات حمایتی و تأمین مناسب نیز قابل بررسی است.
موفقیت در گرفتن دیه از همسر تا حد زیادی به سرعت مراجعه و کیفیت مدارک بستگی دارد. مهم‌ترین مدارک و دلایل عبارت‌اند از:
شهادت به تنهایی در همه پرونده‌ها برای اثبات صدمه کافی نیست و ارزش آن به شرایط مشاهده حادثه و سایر قرائن بستگی دارد. از سوی دیگر، نبود شاهد نیز لزوماً به معنای شکست پرونده نیست؛ نظریه پزشکی قانونی، گزارش ضابطان، اقرار، علم قاضی و سایر ادله می‌توانند در کنار هم مؤثر باشند.
مبلغ دیه به نوع و شدت صدمه بستگی دارد و نمی‌توان برای همه آسیب‌ها رقم یکسانی اعلام کرد. شکستگی، جراحت، کبودی، تورم، پارگی، از بین رفتن یا کاهش کارکرد عضو، آسیب به دندان و صدمات مربوط به حواس یا منافع بدن، هرکدام قواعد خاص خود را دارند.
در برخی صدمات، دیه به صورت درصدی از دیه کامل محاسبه می‌شود و در برخی موارد، ارش تعیین می‌گردد. ارش مبلغی است که برای صدمه‌ای تعیین می‌شود که مقدار مشخصی از دیه برای آن در قانون مقرر نشده و دادگاه با توجه به نظر کارشناسی پزشکی قانونی آن را مشخص می‌کند. میزان دیه کامل نیز هر سال اعلام می‌شود؛ بنابراین مبلغ نهایی پرونده باید بر اساس زمان پرداخت و مفاد رأی بررسی شود.
چنانچه جراحت عمدی باشد و شرایط قانونی قصاص عضو وجود داشته باشد، زیان‌دیده ممکن است درباره قصاص یا گذشت و مطالبه دیه تصمیم بگیرد. در بسیاری از صدمات بدنی، موضوع اصلی به پرداخت دیه یا ارش منتهی می‌شود. تشخیص این مسئله با مرجع قضایی و بر پایه نوع آسیب، عمدی یا غیرعمدی بودن رفتار و گزارش پزشکی قانونی است.
در ادامه نمونه‌ای برای گرفتن دیه از همسر ارائه می‌شود که باید با توجه به واقعیت پرونده، نوع آسیب و مدارک موجود تکمیل شود. از درج مطالب خلاف واقع یا نسبت دادن آسیب‌های اثبات‌نشده خودداری کنید.
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان محل وقوع حادثه
با سلام،
اینجانب .......... فرزند .......... به شماره ملی ..........، از آقای/خانم .......... فرزند .......... به اتهام ایراد ضرب و جرح عمدی شکایت دارم. در تاریخ .......... حدود ساعت .......... در محل ..........، مشتکی‌عنه که همسر اینجانب است، طی مشاجره و درگیری، با استفاده از .......... به بدن اینجانب آسیب وارد کرد. در نتیجه این رفتار، دچار .......... شدم و به مرکز درمانی .......... مراجعه کردم.
با توجه به وجود آثار صدمه، تقاضای معرفی به پزشکی قانونی، انجام تحقیقات لازم، بررسی دوربین‌ها و اظهارات شهود، تعقیب قانونی مشتکی‌عنه و صدور حکم به پرداخت دیه یا ارش متعلقه را دارم. مدارک پزشکی، تصاویر صدمات، مشخصات شهود و گزارش انتظامی به پیوست تقدیم می‌شود.
نام و نام خانوادگی، امضا و تاریخ
در صورتی که شاکی از ادامه خشونت نگران است، باید این نگرانی را در متن شکایت یا هنگام مراجعه به کلانتری و دادسرا به شکل روشن بیان کند. در پرونده‌های خانوادگی، امنیت بزه‌دیده اهمیت زیادی دارد و نباید برای تهیه مدرک، خود را در معرض خطر دوباره قرار داد.
ثبت شکایت کیفری از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام می‌شود و ممکن است برای خدمات ثبت، ابلاغ و برخی اقدامات اداری هزینه‌هایی دریافت شود. هزینه پزشکی قانونی نیز با توجه به نوع معاینه و دستور مرجع مربوط تعیین می‌شود. رقم قطعی هزینه را باید هنگام مراجعه از همان مرجع استعلام کرد؛ زیرا نوع اقدام و تعداد معاینات در مبلغ مؤثر است.
رسیدگی معمولاً در حوزه‌ای انجام می‌شود که رفتار مجرمانه یا صدمه در آنجا رخ داده است، مگر اینکه طبق مقررات، مرجع دیگری صلاحیت داشته باشد. پس از ثبت شکایت، ابلاغ‌ها از طریق سامانه ابلاغ قضایی ارسال می‌شود. بی‌توجهی به ابلاغ یا حاضر نشدن برای معاینه پزشکی قانونی می‌تواند موجب طولانی شدن روند یا دشوار شدن اثبات ادعا شود.
برای دیه، مهلت‌ها به نوع جرم، زمان اطلاع از وقوع آن، وضعیت پرونده و تصمیم‌های قضایی وابسته است. به همین دلیل، بهتر است شکایت بدون تأخیر ثبت شود و شخص زیان‌دیده منتظر وخیم‌تر شدن اختلاف یا از بین رفتن آثار صدمه نماند. اگر در پرونده توافق حاصل شد، مفاد آن باید دقیق و مکتوب باشد و روشن کند که گذشت نسبت به تمام یا بخشی از دیه و سایر حقوق انجام شده است.
بله. مطالبه دیه به پایان یافتن ازدواج وابسته نیست. شخص آسیب‌دیده می‌تواند در زمان ادامه زندگی مشترک نیز شکایت کند و حقوق قانونی خود را پیگیری نماید.
در اغلب موارد، نظریه پزشکی قانونی برای تعیین نوع و میزان دیه اهمیت دارد. اقرار ممکن است در اثبات انتساب رفتار مؤثر باشد، اما تعیین مبلغ دیه معمولاً به تشخیص پزشکی قانونی و تصمیم دادگاه نیاز دارد.
عکس می‌تواند قرینه مفیدی باشد، اما معمولاً به تنهایی برای تعیین دیه کافی نیست. زمان تهیه عکس، امکان انتساب آن به حادثه، گزارش درمانی و معاینه پزشکی قانونی نیز بررسی می‌شود.
اگر رضایت بدون دریافت وجه یا با اسقاط حق دیه اعلام شود، امکان مطالبه مجدد همان حق ممکن است از بین برود. متن رضایت‌نامه باید پیش از امضا به دقت خوانده شود و مشخص کند گذشت درباره چه موضوعی و در برابر چه مبلغی انجام شده است.
پس از صدور رأی قطعی، موضوع وارد مرحله اجرا می‌شود. اگر محکوم‌علیه توان پرداخت نداشته باشد، می‌تواند مطابق مقررات، وضعیت مالی خود را مطرح و درخواست تقسیط کند. پذیرش یا رد درخواست و میزان اقساط را مرجع صالح با توجه به شرایط پرونده و توان مالی تعیین می‌کند.
گرفتن دیه از همسر حق قانونی شخصی است که در اثر رفتار همسر خود دچار صدمه بدنی شده است. مهم‌ترین اقدام، مراجعه سریع برای ثبت گزارش، دریافت معرفی‌نامه پزشکی قانونی، حفظ مدارک و ثبت شکایت در مرجع صالح است. نوع آسیب، عمدی یا غیرعمدی بودن رفتار، نظر پزشکی قانونی و ادله موجود، میزان دیه یا ارش و مسئولیت کیفری را مشخص می‌کند. در صورت وجود خشونت مستمر، علاوه بر مطالبه دیه، باید موضوع امنیت شخصی و جلوگیری از تکرار آسیب نیز از مسیر قانونی پیگیری شود.