برای بسیاری از فرزندان ایثارگران که سال ها به صورت شرکتی در دستگاه های اجرایی، شرکت های پیمانکاری یا مجموعه های وابسته به دولت فعالیت کرده اند، این پرسش مطرح است که آیا همچنان امکان تبدیل وضعیت استخدامی و رسیدن به استخدام رسمی وجود دارد؟ همچنین ممکن است این سوال پیش بیاید که اگر فرد پیش از پایان مهلت های قانونی مشغول به کار بوده اما تاکنون وضعیت استخدامی او تغییر نکرده باشد، آیا می تواند موضوع را از طریق دستگاه محل خدمت یا دیوان عدالت اداری پیگیری کند؟
در بررسی موضوع تبدیل وضعیت فرزندان ایثارگران از شرکتی به رسمی باید میان قوانین بودجه سال های گذشته، ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران و وضعیت استخدامی فعلی فرد تفاوت قائل شد. صرف فرزند ایثارگر بودن به تنهایی به معنای تبدیل خودکار وضعیت استخدامی نیست و شرایطی مانند نوع دستگاه، نحوه به کارگیری، سابقه اشتغال، زمان شروع به کار و وجود رابطه شغلی با دستگاه اجرایی اهمیت زیادی دارد.
پاسخ وکیل: تبدیل وضعیت فرزندان ایثارگران از شرکتی به رسمی در سال های 1400 و 1401 بر اساس احکام خاص قوانین بودجه برای مشمولان واجد شرایط امکان پذیر بود. طبق مقررات آن دوره، نیروهای شرکتی مشمول ماده 21 که در شرایط تعیین شده در دستگاه اجرایی اشتغال داشتند، پس از طی مراحل گزینش می توانستند به استخدام رسمی تبدیل شوند. در سال 1405 نیز بنیاد شهید اعلام کرده است افرادی که مشمول مقررات بوده، قبل از بهمن 1400 شروع به کار کرده و تاکنون تبدیل وضعیت نشده اند، می توانند موضوع را از طریق بنیاد شهید و دستگاه محل خدمت پیگیری کنند.
بنابراین اگر فردی شرایط قانونی مربوط به دوره اجرای این احکام را داشته باشد، موضوع او لزوما با پایان سال بودجه ای از بین نمی رود و ممکن است همچنان امکان پیگیری اداری یا قضایی داشته باشد؛ اما باید شرایط پرونده به صورت جداگانه بررسی شود.
مبنای اصلی حمایت استخدامی ایثارگران، ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران است. این ماده گروه های مختلفی از ایثارگران و خانواده آنان را تحت پوشش سهمیه های استخدامی قرار داده است. از جمله این گروه ها می توان به جانبازان، آزادگان، فرزندان و همسران شهدا، فرزندان و همسران جانبازان 25 درصد و بالاتر، فرزندان و همسران آزادگان و برخی گروه های دارای درصد یا سابقه مشخص ایثارگری اشاره کرد.
در مقررات تبدیل وضعیت سال های 1400 و 1401 دامنه مشمولان گسترده تر از برخی سهمیه های معمول استخدامی بود و فرزندان جانبازان زیر 25 درصد و برخی دیگر از گروه های مشمول ماده 21 نیز در صورت داشتن سایر شرایط قانونی می توانستند از حکم تبدیل وضعیت استفاده کنند.
در نتیجه برای تشخیص استحقاق، باید ابتدا نوع ایثارگری پدر یا مادر، سابقه ثبت شده در بنیاد شهید و سپس وضعیت شغلی فرزند بررسی شود.
یکی از مهم ترین مسائل در پرونده های استخدامی، تشخیص رابطه شغلی است. در مقررات مربوط به تبدیل وضعیت، نیروی شرکتی به معنای فردی بود که توسط شرکت طرف قرارداد دستگاه اجرایی به کار گرفته شده و به صورت تمام وقت در فعالیت های جاری دستگاه فعالیت می کرد.
بنابراین صرف اینکه فرد نامش در یک شرکت پیمانکاری باشد، همیشه برای اثبات مشمولیت کافی نیست. باید مشخص شود شرکت با دستگاه اجرایی رابطه قراردادی داشته و فرد نیز در اجرای همان قرارداد، نیروی مورد نیاز دستگاه بوده است.
این موضوع در آرای دیوان عدالت اداری نیز اهمیت زیادی پیدا کرده است. برای نمونه، در یک رأی وحدت رویه، هیأت عمومی دیوان درباره رانندگان خودروهای استیجاری اعلام کرد که اجاره خودرو به خودی خود رابطه استخدامی یا شغلی میان راننده و دستگاه اجرایی ایجاد نمی کند. بنابراین نوع قرارداد و ماهیت واقعی کار اهمیت اساسی دارد.
یکی از مهم ترین نکات برای پرونده های باقی مانده این است که آیا فرد در بازه زمانی تعیین شده توسط قانون، شرایط لازم را داشته است یا خیر. احکام بودجه سال های 1400 و 1401 برای اشخاصی که در زمان مقرر در دستگاه های مشمول مشغول به کار بودند، شرایط خاصی تعیین کرده بود.
بر اساس دستورالعمل های اجرایی آن دوره، فرد باید در زمان تصویب قانون با دستگاه اجرایی یا شرکت طرف قرارداد رابطه شغلی داشته و شرایط مقرر درباره استمرار قرارداد و نحوه خدمت را نیز دارا می بود.
در سال 1405 نیز اعلام شده است که متقاضیانی که پرونده ایثارگری آنان در بنیاد شهید احراز شده و قبل از بهمن 1400 شروع به کار کرده اند اما تبدیل وضعیت آنها انجام نشده است، می توانند موضوع را پیگیری کنند. این مسئله نشان می دهد که پرونده افراد واجد شرایط قدیمی همچنان می تواند قابل بررسی باشد، اما نمی توان آن را به تمام نیروهای شرکتی فعلی تعمیم داد.
خیر. یکی از اشتباهات رایج این است که تصور شود هر فرزند ایثارگر شاغل در یک شرکت پیمانکاری، صرفا به دلیل داشتن سابقه ایثارگری می تواند بدون بررسی شرایط و بدون وجود حکم قانونی جاری، مستقیما رسمی شود.
احکام ویژه تبدیل وضعیت که در سال های 1400 و 1401 مورد استناد قرار گرفتند، مربوط به همان چارچوب قانونی و زمانی بودند. بنابراین برای شخصی که بعد از پایان شرایط زمانی آن قوانین وارد مجموعه ای شده است، نمی توان صرفا با استناد به مقررات بودجه سال های گذشته درخواست تبدیل وضعیت خودکار را مطرح کرد.
در مقابل، اگر شخص قبل از مهلت قانونی مشغول بوده و همه شرایط مقرر را داشته اما دستگاه به هر دلیل اقدام لازم را انجام نداده باشد، موضوع کاملا متفاوت است و می تواند مستلزم بررسی حقوق مکتسبه و امکان پیگیری اداری یا قضایی باشد.
اولین مرحله، تکمیل مدارکی است که بتواند هم وضعیت ایثارگری و هم رابطه شغلی فرد را اثبات کند. بهتر است متقاضی مدارک زیر را آماده کند:
هرچه مدارک دقیق تر باشد، تشخیص اینکه فرد واقعا در چارچوب مقررات مربوط به تبدیل وضعیت قرار داشته یا خیر آسان تر خواهد بود.
در صورتی که فرد معتقد باشد تمام شرایط قانونی را داشته اما دستگاه اجرایی از اجرای مقررات خودداری کرده است، ابتدا بهتر است درخواست کتبی خود را به واحد منابع انسانی و بالاترین مقام اداری دستگاه ارائه کند و رسید آن را نگهداری نماید.
همچنین در پرونده های مربوط به ایثارگران، مراجعه به بنیاد شهید محل پرونده برای بررسی وضعیت ایثارگری و دریافت تاییدیه های لازم اهمیت دارد. پاسخ کتبی دستگاه و بنیاد می تواند در مراحل بعدی به عنوان مستند مورد استفاده قرار گیرد.
چنانچه اختلاف همچنان باقی بماند، در صورت وجود شرایط قانونی، امکان طرح شکایت در دیوان عدالت اداری مطرح می شود. البته دیوان عدالت اداری نیز صرفا بر اساس عنوان «فرزند ایثارگر» حکم به استخدام رسمی صادر نمی کند و باید عناصر قانونی پرونده مانند نوع دستگاه، نوع رابطه کاری، زمان اشتغال و شرایط مقرر در قانون احراز شود.
در پرونده هایی که حق قانونی فرد قابل اثبات باشد، امکان درخواست الزام دستگاه به اجرای مقررات استخدامی وجود دارد. سابقه آرای دیوان عدالت اداری نشان می دهد که در برخی پرونده ها، شعب دیوان با احراز شرایط قانونی، حکم به ورود شکایت و الزام دستگاه به تبدیل وضعیت صادر کرده اند.
با این حال، آرای دیوان نشان می دهد که اگر رابطه شغلی فرد با دستگاه اجرایی اثبات نشود یا شخص در زمان مقرر شرایط قانونی را نداشته باشد، شکایت ممکن است رد شود. به همین دلیل تنظیم دادخواست بدون بررسی دقیق قراردادها، سوابق بیمه و وضعیت دستگاه می تواند نتیجه نامطلوبی داشته باشد.
در دادخواست باید مشخص شود فرد در چه تاریخی استخدام یا به کارگیری شده، توسط چه شرکتی، در کدام دستگاه و برای انجام چه وظایفی کار کرده و مبنای قانونی درخواست تبدیل وضعیت چیست.
ریاست محترم دستگاه اجرایی
با سلام، اینجانب .......... فرزند .......... به شماره ملی ..........، فرزند ایثارگر ..........، با توجه به سابقه اشتغال در مجموعه .......... و با عنایت به سوابق ثبت شده ایثارگری و مقررات مربوط به استخدام و تبدیل وضعیت مشمولان ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران، تقاضا دارم وضعیت استخدامی اینجانب و سوابق اشتغال و قراردادهای مربوطه بررسی و در صورت احراز شرایط قانونی، اقدامات لازم جهت تعیین تکلیف وضعیت استخدامی و تبدیل وضعیت مطابق مقررات انجام شود.
ضمنا مدارک مربوط به وضعیت ایثارگری، رابطه فرزندی، سوابق بیمه، قراردادهای کاری و سایر مستندات جهت بررسی ارائه می شود. خواهشمند است نتیجه بررسی به صورت کتبی اعلام شود.
نام و نام خانوادگی: ..........
تاریخ: ..........
امضا: ..........
آیا فرزند جانباز پنج درصد هم ممکن است مشمول مقررات گذشته باشد؟ در مقررات ویژه تبدیل وضعیت سال های 1400 و 1401، دامنه مشمولان ماده 21 در شرایطی شامل فرزندان جانبازان زیر 25 درصد نیز می شد؛ بنابراین درصد جانبازی به تنهایی پاسخ نهایی نیست و باید شرایط زمانی و شغلی نیز بررسی شود.
آیا سابقه بیمه به تنهایی برای اثبات حق تبدیل وضعیت کافی است؟ خیر. سابقه بیمه می تواند دلیل مهمی باشد، اما نوع رابطه کاری، قرارداد، محل خدمت، نحوه به کارگیری و سایر مدارک نیز اهمیت دارند.
اگر پیمانکار عوض شده باشد، حق فرد از بین می رود؟ لزوما خیر. باید بررسی شود که فرد در بازه قانونی چه وضعیتی داشته و آیا استمرار فعالیت وی در همان دستگاه اجرایی قابل اثبات است یا خیر.
آیا رسمی شدن بدون آزمون امکان پذیر بوده است؟ در چارچوب احکام خاص تبدیل وضعیت ایثارگران، مقرراتی برای تبدیل وضعیت واجدان شرایط بدون فرآیند معمول آزمون استخدامی پیش بینی شده بود، اما طی مراحل گزینش و رعایت شرایط مقرر همچنان اهمیت داشت.
آیا هر شرکت دولتی مشمول این مقررات بوده است؟ شمول دستگاه باید بر اساس قوانین مربوط و نوع شخصیت حقوقی و ارتباط آن با دستگاه های مشمول بررسی شود و نمی توان صرفا از عنوان شرکت نتیجه گرفت که مقررات حتما اجرا می شود.
اگر دستگاه می گوید قانون تبدیل وضعیت تمام شده، چه کار کنیم؟ ابتدا باید مشخص شود آیا فرد در زمان اجرای قانون دارای شرایط بوده است یا خیر. اگر شرایط در زمان مقرر وجود داشته و دستگاه اقدام نکرده باشد، موضوع می تواند از طریق مکاتبه اداری، بنیاد شهید و در صورت وجود شرایط لازم، دیوان عدالت اداری پیگیری شود.
قبل از طرح دعوا بهتر است تاریخ دقیق شروع به کار، نوع قرارداد، نام پیمانکار، دستگاه محل خدمت، سابقه بیمه و وضعیت پرونده ایثارگری کنار یکدیگر قرار گیرد. همچنین باید مشخص شود آیا فرد در زمان های مقرر قانونی شاغل بوده و آیا فعالیت او مستقیما برای امور جاری دستگاه انجام می شده است یا خیر.
در پرونده های مربوط به تبدیل وضعیت فرزندان ایثارگران از شرکتی به رسمی، همین جزئیات می توانند تفاوت میان پذیرش یا رد شکایت را مشخص کنند. بنابراین توصیه می شود پیش از ثبت دادخواست، قراردادهای قدیمی، نامه های اداری و سوابق بیمه به دقت بررسی شوند.
تبدیل وضعیت فرزندان ایثارگران از شرکتی به رسمی موضوعی است که باید بر اساس وضعیت واقعی فرد و مقررات حاکم در زمان اشتغال بررسی شود. احکام ویژه سال های 1400 و 1401 برای گروه های مشمول ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران فرصت مهمی برای تبدیل وضعیت ایجاد کرد و برخی افراد واجد شرایط هنوز به دلیل اجرا نشدن کامل مقررات، امکان پیگیری پرونده خود را دارند.
در عین حال، صرف فرزند ایثارگر بودن برای استخدام رسمی کافی نیست. نوع دستگاه، زمان شروع به کار، رابطه شغلی با دستگاه، نحوه فعالیت، قرارداد پیمانکاری، استمرار اشتغال و احراز شرایط ایثارگری باید بررسی شود. در صورتی که فرد واجد شرایط باشد و دستگاه از اجرای مقررات خودداری کند، پیگیری اداری و در صورت فراهم بودن شرایط قانونی، طرح شکایت در دیوان عدالت اداری می تواند مسیر قانونی مطالبه حق باشد.