موضوع تبدیل وضعیت فرزند جانباز بالای 25 درصد از مهم ترین مسائل استخدامی خانواده های ایثارگران است، اما در سال 1405 باید میان «تبدیل وضعیت استخدامی» و «استخدام جدید» تفاوت گذاشت. قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران، فرزندان جانبازان 25 درصد و بالاتر را در گروه مشمولان سهمیه 25 درصدی استخدامی قرار داده است. با این حال، مقررات تبدیل وضعیت که در سال های 1400 و 1401 مبنای تبدیل نیروهای شاغل به استخدام رسمی قرار گرفت، شرایط زمانی و شغلی مشخصی داشت.
آیا هر فرزند جانباز 25 درصد یا بالاتر که اکنون در یک دستگاه دولتی به صورت شرکتی یا قراردادی کار می کند، حتما باید رسمی شود؟ آیا اگر بعد از پایان بهمن 1400 استخدام شده باشد نیز می تواند از همان مقررات استفاده کند؟ پاسخ این پرسش ها به نوع رابطه استخدامی، زمان شروع به کار، دستگاه محل خدمت و مقررات جاری بستگی دارد.
پاسخ وکیل: تبدیل وضعیت فرزند جانباز بالای 25 درصد در حال حاضر یک حق مطلق و بدون شرط برای تمام شاغلان محسوب نمی شود. مقررات ویژه تبدیل وضعیت ایثارگران در سال های 1400 و 1401 برای مشمولان ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران اجرا شد و طبق اعلام بنیاد شهید در سال 1405، افرادی که قبل از بهمن 1400 شروع به کار کرده و هنوز تبدیل وضعیت نشده اند، می توانند موضوع را از بنیاد شهید و دستگاه محل خدمت پیگیری کنند. بنابراین تاریخ شروع به کار در بسیاری از پرونده ها اهمیت اساسی دارد.
ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران، فرزندان جانبازان 25 درصد و بالاتر را در سهمیه 25 درصدی استخدامی قرار داده است. به موجب این حکم، دستگاه های مشمول قانون باید حداقل 25 درصد از نیازهای استخدامی خود را، با رعایت ضوابط و مجوزهای مربوط، به گروه های مشخص شده در این سهمیه اختصاص دهند.
بنابراین، فرزند جانباز 25 درصد یا بالاتر از امتیاز قانونی قابل توجهی در استخدام برخوردار است. این موضوع با تبدیل وضعیت شخصی که هم اکنون در دستگاهی مشغول به کار است یکسان نیست. سهمیه استخدامی اصولا برای فرآیند جذب و استخدام مطرح می شود، در حالی که تبدیل وضعیت به رابطه استخدامی موجود فرد و مقررات خاص تبدیل وضعیت ارتباط دارد.
در سال 1405 نمی توان صرفا با استناد به مقررات بودجه سال های 1400 و 1401 ادعا کرد که تمام فرزندان جانبازان بالای 25 درصد بدون بررسی شرایط باید رسمی شوند. آخرین اظهارات مدیرکل اشتغال و کارآفرینی بنیاد شهید در سال 1405 نشان می دهد تبدیل وضعیت ایثارگران بر اساس قوانین بودجه سال های 1400 و 1401 و ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران انجام شده و افرادی که قبل از بهمن 1400 شروع به کار کرده و هنوز تبدیل وضعیت نشده اند، امکان پیگیری موضوع را دارند.
همچنین در سال 1405 موضوع تصویب مجدد مقررات تبدیل وضعیت ایثارگران و پیشنهادهای مربوط به اجرای آن در چارچوب برنامه هفتم پیشرفت مطرح بوده است. بنابراین برای شخصی که بعد از سال 1400 وارد دستگاه شده، نمی توان بدون بررسی قانون یا مصوبه جدید، نتیجه قطعی درباره تبدیل وضعیت اعلام کرد.
در پرونده های تبدیل وضعیت، صرف فرزند جانباز بودن کافی نیست و مجموعه ای از شرایط باید بررسی شود. مهم ترین موارد عبارتند از:
در برخی پرونده ها حتی مشخص کردن اینکه فرد مستقیما با دستگاه قرارداد دارد یا نیروی شرکت پیمانکاری است، اهمیت زیادی دارد. بنابراین عنوان «شرکتی» به تنهایی برای اثبات استحقاق یا رد آن کافی نیست.
اگر فرزند جانباز بالای 25 درصد قبل از بهمن 1400 در دستگاه مربوط مشغول به کار بوده و تاکنون تبدیل وضعیت نشده است، بهتر است موضوع به صورت رسمی از واحد منابع انسانی دستگاه و بنیاد شهید پیگیری شود. ابتدا باید مدارک ایثارگری و رابطه استخدامی بررسی و وضعیت فرد در پرونده استخدامی مشخص شود.
مدارک متداول شامل تصویر کارت ملی، شناسنامه، مدرک تحصیلی، مدارک اثبات رابطه فرزندی، معرفی نامه یا گواهی بنیاد شهید درباره درصد جانبازی والد و مدارک مربوط به سابقه و نوع اشتغال است. در صورت وجود قراردادهای متعدد، ارائه تمام قراردادها و مستندات شروع به کار می تواند برای تعیین تاریخ واقعی اشتغال اهمیت داشته باشد.
اگر دستگاه از اجرای مقررات مربوط خودداری کند، پس از بررسی مستندات می توان موضوع را از مسیرهای اداری و در موارد قابل طرح، از طریق دیوان عدالت اداری پیگیری کرد. البته موفقیت شکایت وابسته به شرایط واقعی پرونده و مقررات قابل اعمال در زمان اشتغال است.
پاسخ این پرسش به صورت کلی منفی یا مثبت نیست. مقررات ویژه تبدیل وضعیت سال های 1400 و 1401 برای افرادی که در مهلت مقرر مشغول به کار بوده اند، شرایط زمانی مشخصی داشت. بنابراین اگر شخصی بعد از پایان بهمن 1400 برای نخستین بار وارد یک دستگاه شده باشد، نمی توان صرفا به دلیل فرزند جانباز 25 درصد بودن، او را مشمول همان حکم تبدیل وضعیت گذشته دانست.
با این حال، فرزند جانباز 25 درصد و بالاتر همچنان از جایگاه قانونی خود در سهمیه استخدامی ایثارگران برخوردار است و ممکن است در آزمون ها یا فرآیندهای استخدامی جدید بتواند از سهمیه مربوط استفاده کند. در سال 1405 نیز برنامه ریزی برای آزمون های استخدامی ویژه فرزندان شهدا و فرزندان جانبازان 70 درصد و بالاتر اعلام شده است که نشان می دهد مسیر استخدام ایثارگران همچنان از مسیر مقررات تبدیل وضعیت جداست.
نیروی شرکتی بودن به تنهایی مانع قطعی نیست، اما باید رابطه کاری و نحوه تامین نیروی انسانی بررسی شود. در مقررات تبدیل وضعیت سال 1401، شرکت ها، بانک ها و برخی مؤسسات وابسته به دولت نیز در شرایط مقرر مورد توجه قرار گرفته بودند.
در مقابل، آرای دیوان عدالت اداری نشان داده اند که اگر رابطه فرد با دستگاه اساسا رابطه استخدامی یا تامین نیروی انسانی نباشد، نمی توان صرف وجود یک قرارداد با دستگاه، مقررات تبدیل وضعیت را درباره او اجرا کرد. به همین دلیل، قرارداد شرکت پیمانکار، محل واقعی انجام کار، نوع فعالیت، نحوه پرداخت حقوق و ارتباط فرد با دستگاه باید دقیق بررسی شود.
در پرونده های شرکتی، یکی از مهم ترین اسناد، قراردادهای کاری و مستنداتی است که نشان می دهد فرد از چه تاریخی و با چه عنوانی برای مجموعه مربوط فعالیت کرده است.
اگر دستگاه دولتی درخواست تبدیل وضعیت را نپذیرد، طرح شکایت در دیوان عدالت اداری می تواند یکی از مسیرهای قانونی باشد؛ اما پیش از ثبت دادخواست باید مشخص شود که خواسته دقیقا چیست. برای مثال، ممکن است خواسته فرد الزام دستگاه به بررسی و اجرای مقررات تبدیل وضعیت باشد، نه اینکه بدون احراز شرایط، مستقیما صدور حکم استخدام رسمی درخواست شود.
در دادخواست باید دستگاه طرف شکایت، نوع قرارداد، تاریخ شروع به کار، درصد جانبازی والد، وضعیت ثبت شده در بنیاد شهید و مقرراتی که فرد خود را مشمول آن می داند، روشن بیان شود. قراردادها، احکام کارگزینی، گواهی اشتغال، پاسخ کتبی دستگاه و مدارک بنیاد شهید نیز باید تا حد امکان ضمیمه شوند.
نکته مهم این است که دیوان عدالت اداری براساس وضعیت واقعی پرونده و مقررات قابل اجرا تصمیم می گیرد. بنابراین کپی یک رأی قدیمی درباره فردی با شرایط مشابه، به تنهایی تضمین کننده نتیجه پرونده دیگری نیست.
برای شروع پیگیری اداری، بهتر است مجموعه مدارک زیر آماده باشد:
داشتن پاسخ کتبی دستگاه بسیار مهم است؛ زیرا در صورت ادامه پیگیری حقوقی، مشخص می شود دستگاه بر چه اساسی درخواست را نپذیرفته است.
آیا جانبازی دقیقا 25 درصد نیز مشمول عنوان جانباز 25 درصد و بالاتر است؟ بله. عبارت قانونی «25 درصد و بالاتر» شامل جانبازی 25 درصد نیز می شود.
آیا فرزند جانباز بالای 25 درصد از شرط سنی استخدام معاف است؟ در مقررات استخدامی، فرزندان جانبازان 25 درصد و بالاتر از حداکثر سن مقرر در آزمون های استخدامی معافیت دارند؛ البته باید شرایط و مدارک لازم در دفترچه یا مقررات استخدامی مربوط رعایت شود.
آیا تبدیل وضعیت یعنی ارتقای شغلی؟ خیر. تبدیل وضعیت استخدامی لزوما به معنی ارتقای سمت، گروه یا جایگاه شغلی نیست و تغییر نوع رابطه استخدامی با ارتقای شغلی تفاوت دارد.
اگر دستگاه دولتی درخواست را قبول نکند چه کنم؟ ابتدا درخواست را کتبی ثبت و پاسخ دستگاه را دریافت کنید. سپس با بررسی دقیق نوع قرارداد، تاریخ شروع به کار و مقررات قابل استناد، امکان اعتراض اداری یا طرح شکایت در دیوان عدالت اداری بررسی شود.
آیا داشتن مدرک دانشگاهی خاص برای استفاده از مقررات ضروری است؟ مدرک تحصیلی باید با شرایط شغل و ضوابط استخدامی دستگاه مطابقت داشته باشد. داشتن مدرک تحصیلی به تنهایی حق تبدیل وضعیت ایجاد نمی کند.
اگر بعد از سال 1400 استخدام شده باشم آیا هیچ راهی ندارم؟ لزوما چنین نیست. ممکن است بتوانید از سهمیه استخدامی ایثارگران یا آزمون ها و فرآیندهای استخدامی جدید استفاده کنید، اما این مسیر با تبدیل وضعیت نیروهای شاغل قبل از مهلت مقرر تفاوت دارد.
تبدیل وضعیت فرزند جانباز بالای 25 درصد موضوعی است که باید بر اساس تاریخ شروع به کار، نوع قرارداد، دستگاه محل خدمت و وضعیت ثبت شده در بنیاد شهید بررسی شود. ماده 21 قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران، فرزندان جانبازان 25 درصد و بالاتر را در سهمیه 25 درصدی استخدامی قرار داده است، اما این حکم را نباید با تبدیل وضعیت خودکار تمام کارکنان یکی دانست.
در سال 1405 نیز افرادی که پیش از بهمن 1400 شروع به کار کرده و مشمول مقررات تبدیل وضعیت بوده اند اما وضعیت استخدامی آنها اصلاح نشده است، می توانند موضوع را از بنیاد شهید و دستگاه محل خدمت پیگیری کنند. برای افراد استخدام شده در سال های بعد، باید مقررات جاری و مسیرهای استخدامی جدید بررسی شود. در صورت رد درخواست نیز ثبت درخواست کتبی، جمع آوری مدارک و بررسی امکان طرح شکایت در دیوان عدالت اداری، مسیر منطقی و قابل اتکاتری نسبت به اقدام بدون مستندات خواهد بود.