سامانه فوری استعلام کلاهبرداری با کد ملی یکی از موضوعات پرجستجو در میان افرادی است که قصد انجام معاملات مالی، خرید و فروش، عقد قرارداد یا همکاری تجاری با اشخاص حقیقی را دارند. بسیاری تصور می‌کنند تنها با داشتن کد ملی یک فرد می‌توان سابقه کلاهبرداری، محکومیت کیفری یا پرونده‌های قضایی او را مشاهده کرد؛ اما واقعیت این است که قوانین ایران به منظور حفظ حریم خصوصی افراد، چنین امکانی را به صورت عمومی فراهم نکرده است.
در این مقاله به صورت تخصصی بررسی می‌کنیم که آیا استعلام کلاهبرداری با کد ملی امکان‌پذیر است، چه اطلاعاتی به صورت قانونی قابل استعلام است و برای جلوگیری از کلاهبرداری چه اقداماتی باید انجام داد.
پاسخ کوتاه خیر است. در حال حاضر هیچ سامانه عمومی یا دولتی وجود ندارد که افراد بتوانند تنها با وارد کردن کد ملی اشخاص، از سابقه کلاهبرداری، محکومیت کیفری یا پرونده‌های قضایی آن‌ها مطلع شوند. سوابق کیفری اشخاص جزو اطلاعات محرمانه محسوب می‌شود و دسترسی به آن تنها در مواردی که قانون اجازه داده باشد امکان‌پذیر است.
قانون‌گذار برای حفظ حقوق شهروندان، دسترسی به اطلاعات کیفری را محدود کرده است. دلایل این محدودیت عبارت‌اند از:
به همین دلیل صرف داشتن کد ملی یک شخص، مجوزی برای مشاهده سوابق قضایی یا کیفری وی ایجاد نمی‌کند.
در حالت عادی خیر. اطلاعات مربوط به محکومیت‌های کیفری تنها در اختیار:
قرار می‌گیرد و اشخاص ثالث امکان مشاهده این اطلاعات را ندارند.
اگرچه استعلام کلاهبرداری با کد ملی امکان‌پذیر نیست، اما می‌توان قبل از انجام معامله اقدامات احتیاطی مختلفی انجام داد. مهم‌ترین اقدامات عبارت‌اند از:
خیر.
اطلاعات مربوط به پرونده‌های قضایی اشخاص نیز جزو اطلاعات محرمانه محسوب می‌شود و اشخاص دیگر تنها با داشتن کد ملی نمی‌توانند از وجود یا عدم وجود پرونده قضایی مطلع شوند.
تنها خود شخص یا نماینده قانونی وی در موارد مقرر توسط قانون می‌تواند برخی اطلاعات پرونده‌های خود را مشاهده کند.
بسیاری از افراد این دو موضوع را با یکدیگر اشتباه می‌گیرند. تفاوت‌های اصلی عبارت‌اند از:
در صورتی که قبل یا بعد از معامله به رفتار مشکوک طرف مقابل برخورد کردید، بهتر است اقدامات زیر را انجام دهید:
برخی رفتارها می‌تواند احتمال کلاهبرداری را افزایش دهد. از جمله:
وجود این موارد به تنهایی اثبات‌کننده کلاهبرداری نیست، اما می‌تواند زنگ خطری برای انجام بررسی‌های بیشتر باشد.
گاهی برخی وب‌سایت‌ها یا صفحات مجازی ادعا می‌کنند که تنها با دریافت کد ملی می‌توانند سوابق کلاهبرداری یا پرونده‌های قضایی افراد را نمایش دهند.
در اغلب موارد چنین ادعاهایی فاقد مبنای قانونی است و ممکن است با هدف جمع‌آوری اطلاعات شخصی یا سوءاستفاده از کاربران مطرح شود.
توصیه می‌شود اطلاعات هویتی خود یا دیگران را تنها در سامانه‌های رسمی و مراجع قانونی وارد کنید.
استعلام کلاهبرداری با کد ملی به شکلی که بسیاری از کاربران تصور می‌کنند، در نظام حقوقی ایران امکان‌پذیر نیست. هیچ شخصی نمی‌تواند تنها با داشتن کد ملی، سوابق کلاهبرداری، محکومیت کیفری یا پرونده‌های قضایی دیگران را مشاهده کند. این اطلاعات بر اساس قوانین مربوط به حفظ حریم خصوصی و محرمانگی اطلاعات قضایی، تنها در اختیار مراجع صلاحیت‌دار یا خود شخص قرار می‌گیرد.