در صورت عدم گرفتن استاندارد آسانسور توسط سازنده، مالک یا خریدار می‌تواند ابتدا انجام تعهد و رفع نقص را به‌صورت رسمی مطالبه کند و موضوع را از شهرداری، اداره کل استاندارد و در صورت ورود خسارت از مراجع قضایی پیگیری نماید. عدم گرفتن استاندارد آسانسور توسط سازنده، به‌تنهایی به معنای اثبات جرم نیست؛ اما اگر آسانسور بدون تأییدیه ایمنی بهره‌برداری شده باشد یا نقص آن موجب خطر، خسارت یا آسیب شود، مسئولیت قراردادی، مدنی و در شرایطی مسئولیت کیفری ایجاد خواهد شد.
برای مثال، فرض کنید خریداران یک ساختمان پس از تحویل واحدها متوجه می‌شوند آسانسور نصب شده، اما گواهی تأییدیه ایمنی و استاندارد آن صادر نشده است. در چنین شرایطی، استفاده از آسانسور می‌تواند خطرناک و از نظر اداری نیز با مشکل روبه‌رو باشد. اقدام درست این است که مدارک قرارداد، صورت‌جلسه تحویل، مکاتبات با سازنده و وضعیت فنی آسانسور جمع‌آوری شود و پیش از هر دعوا، اخطار رسمی برای تکمیل فرآیند استاندارد و رفع نواقص ارسال گردد.
استاندارد آسانسور تنها یک تشریفات اداری برای دریافت پایان کار نیست، بلکه فرآیندی برای بررسی ایمنی تجهیزات، کیفیت نصب، عملکرد قطعات و رعایت الزامات فنی است. آسانسور باید توسط شرکت یا اشخاص دارای صلاحیت نصب و راه‌اندازی شود و پس از بررسی‌های لازم، مورد بازرسی قرار گیرد. در صورت تأیید، گواهی مربوط به ایمنی و استاندارد صادر می‌شود که معمولاً برای بهره‌برداری قانونی از آسانسور اهمیت اساسی دارد.
بازرسی آسانسور معمولاً بخش‌هایی مانند ترمز، درهای طبقات، سیستم نجات اضطراری، تابلو فرمان، سیم‌بکسل، موتور، چاه آسانسور، روشنایی، کلیدهای ایمنی و تجهیزات حفاظتی را دربرمی‌گیرد. اگر بازرس نقصی مشاهده کند، گواهی تأیید صادر نمی‌شود یا صدور آن تا زمان رفع ایراد به تعویق می‌افتد. بنابراین نصب ظاهری آسانسور یا فعال بودن آن، به‌تنهایی به معنای استاندارد بودن و قابل استفاده بودن آن نیست.
مسئولیت سازنده باید بر اساس قرارداد فروش، قرارداد مشارکت، قرارداد پیمانکاری، صورت‌جلسه تحویل و عرف پروژه بررسی شود. در بسیاری از قراردادهای ساخت‌وساز، دریافت پایان کار، اخذ تأییدیه آسانسور و تحویل ساختمان با تجهیزات قابل استفاده، در تعهد سازنده قرار می‌گیرد. حتی اگر در قرارداد عبارت روشنی درباره استاندارد آسانسور وجود نداشته باشد، ممکن است از تعهد سازنده به تحویل بنای قابل بهره‌برداری و منطبق با مقررات فنی، چنین وظیفه‌ای استنباط شود.
اگر آسانسور به دلیل ایراد فنی تأیید نشود، سازنده باید نواقص اعلام‌شده را برطرف کند و هزینه‌های متعارف لازم برای تکمیل فرآیند را بپردازد؛ مگر آنکه قرارداد ترتیب دیگری تعیین کرده باشد. در ساختمان‌های چندمالکی، مدیر یا هیئت‌مدیره ساختمان نیز باید موضوع را از شرکت نصب‌کننده و سازنده پیگیری کند. البته مسئولیت نهایی هر شخص به میزان دخالت او، مفاد قرارداد و علت واقعی نقص بستگی دارد و بدون بررسی اسناد نمی‌توان همه مسئولیت را به‌طور قطعی متوجه یک فرد دانست.
در پرونده‌های مربوط به عدم گرفتن استاندارد آسانسور توسط سازنده، تشخیص علت رد شدن آسانسور اهمیت زیادی دارد. ممکن است مشکل از طراحی چاه، نصب نادرست، استفاده از قطعات نامناسب، تغییرات ساختمانی، نگهداری ضعیف یا بدهی و ناقص ماندن فرآیند اداری باشد. به همین دلیل، پیش از طرح دعوا بهتر است گزارش بازرس، نظر کارشناس رسمی یا مدارک شرکت بازرسی بررسی شود.
نخستین اقدام، جلوگیری از استفاده غیرضروری از آسانسوری است که تأییدیه ایمنی ندارد؛ به‌خصوص اگر صدای غیرعادی، توقف ناگهانی، باز شدن درها در وضعیت نامناسب یا هر نشانه خطر دیگری مشاهده شود. مدیر ساختمان باید موضوع را به‌صورت مکتوب به سازنده، شرکت نصب‌کننده و شرکت نگهداری اعلام کند و درخواست بررسی فوری و رفع نقص بدهد.
ارسال اظهارنامه به معنی طرح دعوای قطعی نیست، اما به سازنده فرصت مشخصی برای اقدام می‌دهد و نشان می‌دهد که مالک موضوع را به‌طور رسمی مطالبه کرده است. در متن اظهارنامه باید مشخص شود که آسانسور فاقد تأییدیه است، چه نقص یا اقدامی باید انجام شود، هزینه‌ها بر عهده چه شخصی است و در صورت بی‌توجهی، چه پیگیری قانونی انجام خواهد شد.
برای پیگیری اداری، می‌توان موضوع را با شهرداری منطقه و اداره کل استاندارد استان مطرح کرد. شهرداری در فرآیند پایان کار و بهره‌برداری از ساختمان نقش دارد و اداره استاندارد یا مراجع بازرسی مرتبط می‌توانند وضعیت گواهی، بازرسی و نواقص فنی را بررسی کنند. شرکت نصب و نگهداری آسانسور نیز باید درباره علت تأیید نشدن و اقدامات لازم برای اصلاح پاسخ‌گو باشد.
اگر سازنده با وجود تعهد قراردادی اقدام نکند، مالک می‌تواند در مرجع قضایی صالح، حسب مورد، الزام به انجام تعهد، رفع نقص، تکمیل فرآیند دریافت تأییدیه و مطالبه خسارت را درخواست کند. خواسته دقیق باید با توجه به قرارداد و وضعیت ساختمان تنظیم شود. گاهی لازم است سازنده، شرکت نصب‌کننده یا هر دو طرف دعوا قرار گیرند؛ اما افزودن اشخاص بدون دلیل می‌تواند رسیدگی را دشوار کند.
چنانچه آسانسور نقص خطرناک داشته باشد و استفاده از آن موجب صدمه بدنی یا خسارت مالی شده باشد، موضوع می‌تواند علاوه بر دعوای حقوقی، جنبه کیفری نیز پیدا کند. در این حالت، گزارش پزشکی قانونی، گزارش اورژانس یا آتش‌نشانی، شهادت شهود، فیلم دوربین‌ها و گزارش کارشناسی اهمیت زیادی دارد. صرف نداشتن گواهی استاندارد معمولاً برای انتساب یک عنوان کیفری مشخص کافی نیست و باید رفتار، تقصیر، رابطه سببیت و نتیجه زیان‌بار بررسی شود.
مدارک مورد نیاز به نوع خواسته بستگی دارد، اما معمولاً اسناد زیر برای شروع پیگیری مفید هستند:
اگر هنوز میزان نقص یا هزینه اصلاح مشخص نیست، تأمین دلیل می‌تواند پیش از دعوای اصلی مفید باشد. کارشناس در این فرآیند وضعیت موجود را ثبت و درباره منشأ ایراد، اقدامات ضروری و هزینه تقریبی اظهارنظر می‌کند. تأمین دلیل به‌تنهایی سازنده را محکوم نمی‌کند، اما برای جلوگیری از اختلاف درباره وضعیت آسانسور در آینده ارزش اثباتی مهمی دارد.
هزینه بازرسی، تعمیر و دریافت گواهی به نوع نقص، ظرفیت آسانسور، وضعیت قطعات و تعرفه شرکت مربوط بستگی دارد و عدد ثابتی برای همه ساختمان‌ها وجود ندارد. هزینه دادرسی نیز بر اساس نوع دعوا و ارزش خواسته محاسبه می‌شود. در صورت نیاز به کارشناسی، پرداخت دستمزد کارشناس نیز مطرح خواهد بود. اگر مسئولیت سازنده اثبات شود، امکان مطالبه هزینه‌های قابل اثبات و مرتبط با تخلف وجود دارد.
برای این موضوع یک مهلت واحد و عمومی که در همه پرونده‌ها اعمال شود نمی‌توان تعیین کرد. با این حال، تأخیر در اقدام ممکن است اثبات نقص، رابطه میان رفتار سازنده و خسارت یا وضعیت واقعی آسانسور را دشوار کند. همچنین باید مهلت‌های قراردادی، تاریخ تحویل، زمان اطلاع از نقص و مقررات خاص مربوط به مطالبه خسارت بررسی شود. بنابراین بهتر است پیگیری از زمان اطلاع از مشکل آغاز شود و به تعویق نیفتد.
مدت رسیدگی نیز به کامل بودن مدارک، نیاز به کارشناسی، اعتراض طرفین و وضعیت شعبه رسیدگی‌کننده بستگی دارد. هیچ شخصی نمی‌تواند بدون مشاهده پرونده، زمان قطعی صدور رأی را تضمین کند. تنظیم دقیق خواسته و ارائه مدارک فنی، معمولاً از طرح دعوای مبهم و طولانی شدن روند جلوگیری می‌کند.
استفاده از آسانسوری که تأییدیه ایمنی آن صادر نشده، از نظر ایمنی و مسئولیت حقوقی پرخطر است. تا زمان رفع نقص و انجام بازرسی، باید موضوع جدی گرفته شود و در صورت وجود خطر، آسانسور از مدار استفاده خارج شود.
بله، اگر مالک در قرارداد ذی‌نفع باشد یا خسارت مستقیم دیده باشد، می‌تواند برای انجام تعهد یا جبران خسارت اقدام کند. در ساختمان‌های مشاع، تصمیم مدیر یا مالکان و اسناد مربوط به تعهد سازنده نیز اهمیت دارد.
نه لزوماً. شرکت نصب‌کننده، پیمانکار، شرکت نگهداری یا حتی مدیر ساختمان ممکن است در صورت اثبات تقصیر و ارتباط آن با نقص یا حادثه، مسئولیت داشته باشند. تشخیص مسئول واقعی نیازمند بررسی فنی و قراردادی است.
باید قرارداد و صورت‌جلسه تحویل بررسی شود. اگر این تعهد صراحتاً بر عهده مالک گذاشته نشده باشد، می‌توان با استناد به عرف پروژه، تعهد به تحویل ساختمان قابل استفاده و مکاتبات طرفین، مسئولیت سازنده را پیگیری کرد؛ اما نتیجه به مفاد اسناد بستگی دارد.
در صورتی که هزینه مستقیماً ناشی از تخلف سازنده باشد و ضرورت و میزان آن با فاکتور، گزارش فنی یا نظر کارشناس اثبات شود، امکان مطالبه آن وجود دارد. هزینه‌های غیرضروری یا فاقد سند معمولاً با دشواری بیشتری پذیرفته می‌شوند.
ابتدا باید ایمنی مصدوم و ثبت فوری حادثه مورد توجه قرار گیرد. سپس مراجعه پزشکی، دریافت گزارش رسمی، اطلاع به مدیر ساختمان و ثبت شکایت در مرجع صالح اهمیت دارد. در چنین پرونده‌ای، اثبات نقص، تقصیر و رابطه میان نقص آسانسور و آسیب واردشده ضروری است.
در پرونده‌های عدم گرفتن استاندارد آسانسور توسط سازنده، بهترین مسیر معمولاً از مستندسازی دقیق، دریافت گزارش فنی، ارسال اظهارنامه و پیگیری هم‌زمان اداری آغاز می‌شود. اگر سازنده تعهد خود را انجام ندهد، می‌توان با توجه به قرارداد، درخواست الزام به انجام تعهد، رفع نقص و جبران خسارت را مطرح کرد. در صورت وقوع حادثه نیز مدارک پزشکی و گزارش‌های رسمی باید بدون تأخیر تهیه شوند. استفاده از نظر کارشناس رسمی و بررسی اسناد توسط متخصص حقوقی، از طرح دعوای نادرست و تحمیل هزینه‌های بیشتر جلوگیری می‌کند.