آخرین به‌روزرسانی ۱۴۰۵/۰۵/۰۱ (پنجشنبه - ۰۱ مرداد ۱۴۰۵)

فرق دادیار و قاضی چیست؟ به عبارت ساده، قاضی یک عنوان کلی برای افرادی است که سمت قضایی دارند؛ اما دادیار یکی از سمت‌های قضایی در دادسرا محسوب می‌شود و وظیفه او انجام بخشی از تحقیقات مقدماتی، اظهارنظر درباره پرونده‌ها و اجرای دستورات دادستان است. در مقابل، قاضی دادگاه معمولاً وظیفه رسیدگی به پرونده و صدور رأی را بر عهده دارد.

بنابراین مهم‌ترین فرق دادیار و قاضی این است که دادیار بیشتر در مرحله تحقیقات مقدماتی فعالیت می‌کند، اما قاضی دادگاه مسئول رسیدگی نهایی و صدور حکم است.

یکی از رایج‌ترین سوالات این است که آیا دادیار همان قاضی است؟ پاسخ این سوال هم بله و هم خیر است. از نظر اداری، دادیار یک قاضی محسوب می‌شود؛ زیرا دارای سمت قضایی است و با ابلاغ رئیس قوه قضائیه فعالیت می‌کند.

اما از نظر وظایف، آیا دادیار همان قاضی است؟ خیر. زیرا وقتی مردم از واژه «قاضی» استفاده می‌کنند، معمولاً منظورشان قاضی دادگاه است؛ یعنی شخصی که جلسات رسیدگی را برگزار کرده و رأی صادر می‌کند.

در حالی که دادیار معمولاً در دادسرا فعالیت دارد و مسئولیت او انجام تحقیقات یا اجرای دستورات دادستان است.

برای درک بهتر تفاوت دادیار و قاضی بهتر است وظایف هر کدام را بررسی کنیم.

وظایف دادیار

• انجام تحقیقات مقدماتی
• اخذ اظهارات شاکی و متهم
• بررسی مدارک
• صدور برخی قرارهای قانونی در حدود اختیارات
• اجرای دستورات دادستان
• اظهارنظر درباره پرونده‌ها

وظایف قاضی دادگاه

• تشکیل جلسه رسیدگی
• استماع دفاعیات طرفین
• ارزیابی دلایل
• صدور حکم یا رأی نهایی
• رسیدگی به دعاوی حقوقی و کیفری

بنابراین تفاوت دادیار و قاضی در نوع مسئولیت و مرحله رسیدگی به پرونده است.

یکی از مهم‌ترین موضوعات در آیین دادرسی کیفری، فرق دادیار و بازپرس است. هر دو در دادسرا فعالیت می‌کنند؛ اما اختیارات آنها یکسان نیست.

بازپرس مسئول انجام تحقیقات مقدماتی در بسیاری از جرایم مهم است و استقلال بیشتری نسبت به دادیار دارد.

در مقابل، دادیار معمولاً تحت نظارت و ریاست دادستان فعالیت می‌کند و بسیاری از اقدامات خود را با نظر یا دستور دادستان انجام می‌دهد. به همین دلیل فرق دادیار و بازپرس فقط در عنوان شغلی نیست، بلکه در میزان اختیارات قانونی نیز تفاوت وجود دارد.

یکی از سوالات پرتکرار کاربران این است که بازپرس بالاتر است یا دادیار؟ از نظر اختیارات قانونی، بازپرس معمولاً اختیارات بیشتری نسبت به دادیار دارد و در انجام تحقیقات مقدماتی از استقلال بیشتری برخوردار است.

البته هر دو دارای سمت قضایی هستند و از نظر استخدامی هر دو قاضی محسوب می‌شوند؛ اما در ساختار دادسرا، بازپرس در رسیدگی به پرونده‌های مهم، جایگاه و اختیارات گسترده‌تری دارد.

بنابراین اگر پرسیده شود بازپرس بالاتر است یا دادیار، پاسخ این است که از نظر اختیارات قانونی، بازپرس جایگاه مستقل‌تر و اختیارات بیشتری دارد.

گاهی در روند رسیدگی ممکن است اختلاف بین بازپرس و دادیار اظهار نظر به وجود بیاید.

البته در عمل، اختلاف اصلی معمولاً میان بازپرس و دادستان است، نه بازپرس و دادیار.

اگر درباره برخی تصمیمات قانونی اختلاف نظر ایجاد شود، قانون برای حل این اختلاف سازوکار مشخصی پیش‌بینی کرده است و در موارد لازم، موضوع در مرجع صالح بررسی و تعیین تکلیف می‌شود.

بنابراین منظور از اختلاف بین بازپرس و دادیار اظهار نظر معمولاً اختلاف در دیدگاه‌های حقوقی درباره نحوه رسیدگی یا تصمیم‌گیری در پرونده است؛ هرچند اختلاف مؤثر قانونی غالباً میان بازپرس و دادستان مطرح می‌شود.

خیر. یکی از تفاوت‌های مهم میان دادیار و قاضی دادگاه این است که دادیار رأی نهایی دادگاه را صادر نمی‌کند. وظیفه صدور حکم بر عهده قاضی دادگاه است؛ اما دادیار می‌تواند در حدود اختیارات قانونی، قرارهای مختلف یا اظهارنظرهای لازم را در مرحله دادسرا انجام دهد.

بله. دادیار در چارچوب اختیارات قانونی خود می‌تواند شاکی، متهم، شاهد یا مطلع را برای انجام تحقیقات مقدماتی احضار کرده و از آنها تحقیق کند.

البته اقدامات وی باید مطابق قانون آیین دادرسی کیفری و در حدود صلاحیت قانونی انجام شود.

در پاسخ به سؤال فرق دادیار و قاضی باید گفت دادیار خود یک قاضی محسوب می‌شود، اما سمت او با قاضی دادگاه تفاوت دارد. دادیار در دادسرا فعالیت می‌کند و بیشتر مسئول تحقیقات مقدماتی و اجرای دستورات دادستان است؛ در حالی که قاضی دادگاه وظیفه رسیدگی به دعوا و صدور رأی را بر عهده دارد.

همچنین در مقایسه با بازپرس، دادیار اختیارات محدودتری دارد و بازپرس در انجام تحقیقات مقدماتی از استقلال بیشتری برخوردار است. به همین دلیل، اگرچه هر دو دارای سمت قضایی هستند، اما از نظر وظایف و اختیارات، تفاوت‌های مهمی میان آنها وجود دارد.