برای شکایت از توهین کارشناس رسمی باید رفتار توهین‌آمیز را با دلیل قابل استناد ثابت و موضوع را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی در قالب شکواییه کیفری پیگیری کنید. اگر توهین در گزارش کارشناسی، جلسه رسیدگی، پیام، تماس یا در حضور اشخاص دیگر رخ داده باشد، نوع دلیل و عنوان اتهامی ممکن است متفاوت شود. برای مثال، اگر کارشناس هنگام بازدید از ملک، مالک را در حضور دو شاهد با الفاظ رکیک خطاب کرده باشد، شخص زیان‌دیده می‌تواند برای شکایت از توهین کارشناس رسمی، شهادت شهود، فایل صوتی، پیام‌ها و گزارش مربوط به مأموریت کارشناسی را ارائه کند.
بله. کارشناس رسمی دادگستری، با وجود جایگاه تخصصی و نقش خود در فرایند دادرسی، از مسئولیت قانونی و انتظامی مصون نیست. چنانچه وی به یکی از طرفین پرونده، وکیل، شاهد، مالک، مستأجر یا هر شخص دیگری اهانت کند، رفتار او می‌تواند از دو مسیر جداگانه پیگیری شود: مسیر کیفری برای رسیدگی به جرم توهین و مسیر انتظامی برای بررسی تخلف حرفه‌ای.
توهین معمولاً شامل الفاظ یا رفتارهایی است که عرفاً موجب تحقیر و هتک حرمت شخص می‌شود. لازم نیست حتماً توهین در یک سند مکتوب درج شده باشد؛ اظهارات شفاهی، پیام‌های متنی، فایل صوتی، نوشته‌های الکترونیکی و حتی برخی رفتارهای توهین‌آمیز نیز، در صورت اثبات، می‌توانند موضوع رسیدگی قرار گیرند. با این حال، صرف ناراحتی از محتوای نظریه کارشناسی یا مخالفت با نتیجه آن، به‌تنهایی توهین محسوب نمی‌شود.
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد، اعتراض به نظریه کارشناسی را با شکایت از رفتار توهین‌آمیز کارشناس یکی بداند. اگر ایراد شما به میزان خسارت، روش ارزیابی، بی‌توجهی به اسناد یا نتیجه‌گیری کارشناس است، باید در مهلت قانونی پرونده، اعتراض خود را به مرجع رسیدگی‌کننده اعلام کنید و در صورت امکان، ارجاع امر به هیئت کارشناسی یا کارشناس دیگر را بخواهید.
اما اگر کارشناس از الفاظ توهین‌آمیز استفاده کرده یا به شما نسبت ناروا داده است، اعتراض به نظریه کافی نیست و باید شکایت کیفری جداگانه مطرح شود. برای شکایت از توهین کارشناس رسمی، موضوع اصلی باید دقیقاً رفتار مجرمانه باشد، نه صرفاً نادرست بودن نظر فنی. ممکن است یک شخص هم‌زمان به نظریه اعتراض کند و درباره توهین یا افترا نیز شکواییه ارائه دهد.
رسیدگی کیفری معمولاً با ثبت شکواییه از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز می‌شود. پس از ثبت، پرونده به دادسرای صالح ارجاع می‌شود. صلاحیت محلی معمولاً با محل وقوع رفتار مرتبط است؛ برای نمونه، اگر توهین در دفتر کارشناس یا محل بازدید از ملک انجام شده باشد، محل وقوع همان رفتار اهمیت دارد. در مواردی که توهین از طریق پیام‌رسان یا فضای مجازی انجام شده، تشخیص مرجع صالح ممکن است به محل اقامت شاکی، محل وقوع نتیجه یا تحقیقات فنی وابسته باشد.
مسیر دوم، مرجع انتظامی سازمانی است که کارشناس در آن عضویت دارد. کارشناسان عضو کانون کارشناسان رسمی دادگستری، در چارچوب مقررات انتظامی کانون و کارشناسان وابسته به مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضاییه، از طریق سازوکار انتظامی همان نهاد قابل پیگیری هستند. شکایت انتظامی می‌تواند درباره بی‌احترامی، رفتار خلاف شأن حرفه‌ای، نقض بی‌طرفی یا تخلف از مقررات کارشناسی مطرح شود؛ اما این مسیر جایگزین شکایت کیفری نیست.
در پرونده‌های توهین، اثبات دقیق الفاظ، زمان، مکان و مخاطب اهمیت زیادی دارد. برای شکایت از توهین کارشناس رسمی بهتر است مدارک خود را از ابتدا منظم و دسته‌بندی کنید. مهم‌ترین دلایل ممکن عبارت‌اند از:
ارائه فایل صوتی یا تصویر به‌تنهایی الزاماً به معنای اثبات قطعی جرم نیست. مرجع قضایی ممکن است اصالت فایل، هویت گوینده، نحوه به‌دست‌آوردن آن و ارتباط محتوا با موضوع شکایت را بررسی کند. از انتشار فایل در شبکه‌های اجتماعی یا ارسال آن برای اشخاص متعدد خودداری کنید؛ زیرا انتشار گسترده محتوای خصوصی یا انتساب مطالب مجرمانه بدون دلیل می‌تواند برای خود شاکی نیز مشکل حقوقی ایجاد کند.
در متن شکواییه باید از بیان کلی و احساسی پرهیز شود. تاریخ، ساعت، محل، عبارت یا رفتار توهین‌آمیز، افراد حاضر و دلیل خود را تا حد امکان روشن بنویسید. اگر دقیقاً به یاد ندارید چه عبارتی گفته شده، از نسبت دادن عبارت ساختگی خودداری کنید و مفهوم رفتار را همراه با دلیل توضیح دهید. همچنین اگر کارشناس علاوه بر توهین، تهدید یا نسبت دادن جرم مشخصی را مطرح کرده است، آن موارد را جداگانه و با ذکر دلیل بیان کنید.
در ادامه، نمونه متن قابل تنظیم برای شکایت از توهین کارشناس رسمی ارائه می‌شود. این متن باید با توجه به جزئیات پرونده، نوع دلیل و مرجع رسیدگی اصلاح شود:
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان ........
با سلام
اینجانب ........ فرزند ........ به شماره ملی ........ به نشانی ........، از آقای/خانم ........، کارشناس رسمی دادگستری در رشته ........، به نشانی ........، به اتهام توهین و در صورت احراز، سایر عناوین قانونی مرتبط، شکایت دارم.
شرح شکایت: در تاریخ ........ به موجب قرار یا ابلاغ کارشناسی صادرشده در پرونده کلاسه ........، مشتکی‌عنه برای بازدید و بررسی موضوع ........ در محل ........ حاضر شد. در ساعت تقریبی ........ و در حضور آقایان/خانم‌ها ........، نامبرده با به‌کاربردن عبارت/عبارات ........، اینجانب را مورد اهانت قرار داد. رفتار مذکور موجب هتک حرمت و آسیب حیثیتی اینجانب شد. وقوع موضوع از طریق ........ قابل اثبات است و شهود معرفی‌شده نیز آمادگی ادای توضیح دارند.
با توجه به مراتب، تقاضای ثبت شکایت، انجام تحقیقات لازم، احضار مشتکی‌عنه، استماع اظهارات شهود، بررسی مستندات و اتخاذ تصمیم قانونی را دارم.
دلایل و پیوست‌ها: تصویر کارت ملی، تصویر ابلاغیه یا قرار کارشناسی، فایل یا تصویر پیام‌ها، مشخصات شهود، گزارش یا صورت‌جلسه مربوط و سایر مدارک مرتبط.
نام و نام خانوادگی، امضا و تاریخ
عنوان توهین، با توجه به نوع عبارت و شرایط وقوع، ممکن است در دسته توهین ساده یا رفتارهای شدیدتر مانند تهدید یا افترا بررسی شود. تعیین عنوان نهایی با مرجع قضایی است و به محتوای دقیق گفته‌ها، قصد مرتکب، وضعیت مخاطب و دلایل پرونده بستگی دارد. مجازات قانونی نیز ممکن است شامل جزای نقدی یا مجازات مقرر برای عنوان احراز‌شده باشد. از بیان مبلغ ثابت یا نتیجه قطعی پیش از بررسی پرونده باید خودداری کرد، زیرا مقررات کیفری و مبالغ جزای نقدی ممکن است تغییر کند.
در برخی موارد، جرم توهین از جرایم قابل گذشت محسوب می‌شود و گذشت شاکی می‌تواند بر ادامه رسیدگی اثر بگذارد. همچنین برای جرایم قابل گذشت، مهلت شکایت از زمان اطلاع از وقوع جرم اهمیت دارد. بنابراین نباید ثبت شکایت را به تأخیر انداخت. اگر توهین همراه با انتساب صریح یک جرم، تهدید جدی یا انتشار عمومی مطالب باشد، بررسی عنوان‌های دیگر و مهلت‌های مربوط نیز ضرورت دارد.
اگر رفتار کارشناس با شأن حرفه‌ای او ناسازگار بوده، می‌توانید علاوه بر شکایت کیفری، شکایت انتظامی نیز ثبت کنید. در متن شکایت انتظامی، مشخصات کارشناس، شماره پرونده یا مأموریت، زمان و محل رفتار، مستندات و آثار آن را توضیح دهید. مرجع انتظامی می‌تواند درباره تخلف حرفه‌ای تحقیق کند و در صورت احراز تخلف، تصمیم انتظامی متناسب بگیرد.
شکایت انتظامی معمولاً برای اعتراض به نتیجه فنی نظریه طراحی نشده است. اگر هدف شما تغییر نتیجه کارشناسی است، باید در همان پرونده اصلی، اعتراض به نظریه و درخواست بررسی مجدد را مطرح کنید. ثبت شکایت انتظامی به‌تنهایی موجب بی‌اعتباری نظریه کارشناسی یا توقف رسیدگی قضایی نمی‌شود.
خیر. اعتراض مستدل به نظریه، حق طرفین پرونده است و با اهانت تفاوت دارد. تنها زمانی موضوع کیفری مطرح می‌شود که کارشناس از الفاظ یا رفتار تحقیرآمیز استفاده کرده باشد.
بله. شاهد تنها یکی از دلایل اثبات است. پیام، فایل صوتی، نوشته، اقرار، گزارش رسمی و سایر قرائن نیز ممکن است مورد بررسی قرار گیرد. ارزش هر دلیل را مرجع رسیدگی با توجه به مجموع محتویات پرونده تعیین می‌کند.
خیر. جایگاه کارشناسی مانع رسیدگی کیفری یا انتظامی نیست. البته اظهارنظر فنی در حدود مأموریت کارشناسی، حتی اگر با نظر شما مخالف باشد، به‌خودی‌خود جرم محسوب نمی‌شود.
ثبت شکواییه از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مستلزم پرداخت هزینه‌های قانونی و خدمات مربوط است. مبلغ دقیق به تعرفه جاری و نوع خدمت بستگی دارد و هنگام ثبت در دفتر اعلام می‌شود. در صورت نیاز به کارشناسی یا اقدامات فنی، هزینه‌های جداگانه نیز ممکن است ایجاد شود.
بله. این دو مسیر هدف متفاوتی دارند. شکایت کیفری برای بررسی وقوع جرم و مسئولیت کیفری است و شکایت انتظامی برای بررسی تخلف حرفه‌ای. بهتر است در هر دو درخواست، موضوعات از یکدیگر تفکیک و مدارک به‌صورت منظم ارائه شود.
برای شکایت از توهین کارشناس رسمی باید میان اعتراض به نظریه فنی و ادعای توهین تفاوت قائل شد. جمع‌آوری فوری مدارک، ثبت دقیق زمان و مکان حادثه، معرفی شهود، ارائه مستندات و مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی، مهم‌ترین اقدامات عملی هستند. در کنار مسیر کیفری، می‌توان موضوع را از مرجع انتظامی سازمان مربوط نیز پیگیری کرد. چون عنوان قانونی و نتیجه پرونده به الفاظ استفاده‌شده و کیفیت دلایل بستگی دارد، تنظیم شکواییه دقیق و پرهیز از ادعاهای اثبات‌نشده نقش مهمی در موفقیت رسیدگی خواهد داشت.