اگر مرد از حضور در جلسات، امضای توافق‌نامه یا مراجعه به دفترخانه خودداری کند، طلاق توافقی به معنای واقعی آن دیگر قابل ادامه نیست؛ زیرا توافق هر دو زوج برای این نوع طلاق ضروری است. برای نمونه، زوجه‌ای را تصور کنید که درباره مهریه، حضانت و جهیزیه با همسرش به تفاهم رسیده، اما شوهر در جلسه مشاوره حاضر نمی‌شود یا از امضای مدارک خودداری می‌کند؛ در چنین وضعیتی، همکاری نکردن مرد برای طلاق توافقی مانع صدور گواهی لازم خواهد شد و زوجه باید مسیر قانونی دیگری را انتخاب کند. بنابراین همکاری نکردن مرد برای طلاق توافقی به خودی خود باعث طلاق زن نمی‌شود، اما پایان راه نیست و امکان طرح دعوای مستقل طلاق، در صورت وجود دلیل قانونی، وجود دارد.
طلاق توافقی بر پایه توافق مشترک زوجین درباره اصل جدایی و آثار آن انجام می‌شود. این آثار معمولا شامل مهریه، نفقه، اجرت‌المثل، حضانت و ملاقات فرزندان، جهیزیه، نفقه فرزندان و سایر حقوق مالی است. دادگاه یا مرکز مشاوره نمی‌تواند شخصی را که از توافق خود منصرف شده، مجبور به امضای توافق‌نامه کند.
در این نوع پرونده، معمولا زوجین یا وکلای آنان در سامانه خدمات قضایی ثبت‌نام می‌کنند، به جلسات مشاوره خانواده ارجاع می‌شوند و پس از تأیید توافق، موضوع در دادگاه خانواده بررسی می‌شود. اگر مرد در هر مرحله اعلام کند که رضایت ندارد، امضای توافق‌نامه را پس بگیرد یا در دفترخانه برای اجرای طلاق حاضر نشود، فرآیند ممکن است متوقف شود.
حتی اگر زن و مرد پیش‌تر به صورت شفاهی درباره جدایی توافق کرده باشند، این توافق شفاهی به تنهایی برای اجرای طلاق کافی نیست. توافق باید در روند قانونی پرونده ثبت و به شکل معتبر احراز شود. پیامک، چت یا نوشته عادی ممکن است برای اثبات برخی تعهدات مفید باشد، اما معمولا جایگزین رضایت رسمی برای طلاق توافقی نمی‌شود.
اولین اقدام، بررسی مرحله‌ای است که پرونده در آن قرار دارد. اگر هنوز دادخواست ثبت نشده باشد، زن میتواند بدون اتلاف وقت مدارک خود را آماده کرده و درباره طرح دعوای طلاق از طرف زوجه مشاوره حقوقی بگیرد. اگر پرونده در مرحله مشاوره باشد، باید عدم حضور یا انصراف مرد در سوابق پرونده ثبت شود. در صورتی که گواهی عدم امکان سازش صادر شده باشد، باید اعتبار آن و شرایط مراجعه به دفترخانه بررسی شود.
چنانچه مرد فقط در یک جلسه حاضر نشده اما هنوز قصد ادامه توافق را دارد، می‌توان از مرکز مشاوره یا شعبه رسیدگی‌کننده درباره تعیین وقت مجدد سؤال کرد. ولی اگر او صریحا از طلاق یا توافقات مالی منصرف شده باشد، اصرار بر ادامه همان مسیر معمولا نتیجه‌ای ندارد و بهتر است راهکار جایگزین بررسی شود.
زن باید از ترک منزل، مشاجره، تهدید یا اقداماتی که ممکن است علیه او استفاده شود خودداری کند. نگهداری پیام‌ها، رسیدهای پرداخت، مدارک پزشکی، گزارش کلانتری و هر سندی که وضعیت زندگی مشترک را نشان دهد، در صورت طرح دعوای جدید اهمیت خواهد داشت.
نبود رضایت مرد، به این معنا نیست که زن در همه شرایط محکوم به ادامه زندگی مشترک است. زن میتواند با استناد به دلایل قانونی، دادخواست طلاق مطرح کند. مهم‌ترین مسیرهای قابل بررسی عبارت‌اند از:
در دعوای طلاق به درخواست زن، دادگاه معمولا ادعاها و مدارک هر دو طرف را بررسی می‌کند و ممکن است موضوع به داوری، مشاوره یا تحقیقات ارجاع شود. برخلاف طلاق توافقی، رضایت شوهر شرط صدور رأی نیست؛ اما اثبات دلیل قانونی ضروری است و رسیدگی ممکن است زمان‌بر باشد.
مرجع اصلی رسیدگی، دادگاه خانواده است. ثبت دادخواست معمولا از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام می‌شود و ابلاغ‌ها نیز در حساب کاربری سامانه ثنا قابل مشاهده خواهد بود. صلاحیت محلی باید با توجه به اقامت زوجین و مقررات مربوط به دعاوی خانوادگی تعیین شود؛ در بسیاری از موارد، زن امکان طرح دعوا در محل اقامت خود را نیز دارد، اما بهتر است پیش از ثبت دادخواست، این موضوع بررسی شود.
مدارک عمومی مورد نیاز میتواند شامل موارد زیر باشد:
هزینه دادرسی، هزینه ثبت خدمات و هزینه کارشناسی احتمالی، با توجه به نوع دادخواست و روند پرونده تعیین می‌شود. به دلیل تغییر تعرفه‌ها و تفاوت شرایط پرونده‌ها، مبلغ ثابت و قابل تعمیمی برای همه موارد وجود ندارد. اگر زن توان پرداخت هزینه دادرسی را نداشته باشد، میتواند شرایط درخواست اعسار از هزینه دادرسی را بررسی کند.
خیر. همان‌طور که زن نمی‌تواند مرد را مجبور به طلاق توافقی کند، مرد نیز نمی‌تواند زن را به ادامه توافقی که از آن منصرف شده وادار کند. توافق باید تا زمان اجرای مراحل قانونی و ثبت طلاق معتبر و مورد قبول هر دو طرف باشد. اگر یکی از زوجین پیش از ثبت نهایی از توافق خارج شود، طرف دیگر باید بر اساس وضعیت جدید تصمیم بگیرد.
خیر. امضای یک نوشته درباره مهریه یا حضانت، به تنهایی به معنای وقوع طلاق نیست. طلاق باید در دفتر رسمی طلاق و پس از طی تشریفات قانونی ثبت شود. با این حال، یک توافق‌نامه معتبر ممکن است درباره حقوق مالی یا تعهدات خاص، ارزش اثباتی داشته باشد و دادگاه با توجه به متن، امضا، شرایط تنظیم و سایر مدارک درباره آن تصمیم بگیرد.
اگر گواهی یا رأی لازم صادر شده باشد و مرد در مهلت مقرر برای اجرای صیغه و ثبت طلاق حاضر نشود، اقدام بعدی به نوع سند صادرشده و مفاد آن بستگی دارد. در برخی وضعیت‌ها، امکان استفاده از نماینده یا وکیل پیش‌بینی می‌شود، اما این موضوع خودکار نیست و باید از متن رأی، گواهی و مقررات مربوط احراز شود. زن نباید بدون بررسی اعتبار سند و مهلت قانونی، مستقیما به دفترخانه مراجعه یا از مهلت‌ها صرف‌نظر کند.
بخشش مهریه یک تصمیم مهم مالی است و نباید صرفا بر اساس وعده شفاهی شوهر انجام شود. اگر قرار است بخشی از مهریه در برابر طلاق بخشیده شود، باید هم‌زمانی اقدامات، نوع بذل، حدود اسقاط حقوق و تعهدات دو طرف به صورت روشن و قابل اثبات تنظیم شود. بخشش کامل یا بخشی از مهریه ممکن است آثار متفاوتی داشته باشد و پس گرفتن آن نیز همیشه آسان یا ممکن نیست؛ بنابراین تنظیم متن باید با دقت انجام شود.
داشتن فرزند مانع مطلق طلاق نیست، اما دادگاه باید درباره حضانت، زمان و شیوه ملاقات، نفقه فرزند و هزینه‌های ضروری تصمیم‌گیری کند. مصلحت طفل اهمیت اصلی دارد و توافق والدین نیز نباید برخلاف مصلحت کودک باشد. اختلاف درباره حضانت ممکن است رسیدگی را پیچیده‌تر کند، اما اصل امکان درخواست طلاق را از بین نمی‌برد.
اگر توافق قبلی صرفا در مرحله مذاکره یا مشاوره بوده و به نتیجه نرسیده باشد، زن میتواند دعوای قانونی متناسب با شرایط خود را مطرح کند. اما اگر سند رسمی، اقرار، بذل مهریه یا تعهد مالی خاصی امضا شده باشد، آثار آن باید جداگانه بررسی شود. بهتر است پیش از امضای هر نوشته جدید، مشخص شود که آیا متن فقط اعلام قصد جدایی است یا درباره حقوق مالی نیز تعهد ایجاد می‌کند.
در وضعیت همکاری نکردن مرد برای طلاق توافقی، راه‌حل اصلی، تشخیص مرحله پرونده و سپس انتخاب مسیر مناسب است. اگر توافق از بین رفته باشد، اجبار مرد به ادامه طلاق توافقی امکان‌پذیر نیست؛ اما زن میتواند با تکیه بر عسر و حرج، شروط ضمن عقد، ترک انفاق، وکالت در طلاق یا سایر دلایل قانونی، دادخواست مستقل مطرح کند. جمع‌آوری مدارک، ثبت صحیح اظهارات، رعایت مهلت‌های درج‌شده در رأی یا گواهی و خودداری از بخشش عجولانه حقوق مالی، اهمیت زیادی دارد. تصمیم نهایی باید بر اساس جزئیات عقدنامه، وضعیت مالی، وجود فرزند، سوابق رفتار زوج و اسناد قابل ارائه اتخاذ شود.