اگر منظور شما از اجرا گذاشتن مهریه از طریق شورای حل اختلاف این است که مستقیماً از شورا بخواهید شوهر را به پرداخت مهریه مجبور کند، باید بدانید که در وضعیت فعلی، شورای حل اختلاف اصولاً مرجع اصلی صدور اجراییه مهریه نیست. برای اجرا گذاشتن مهریه از طریق شورای حل اختلاف نیز ابتدا باید مسیر قانونی اجرای سند ازدواج از طریق اداره اجرای اسناد رسمی یا طرح دعوا در دادگاه خانواده را بشناسید. در عمل، زوجه معمولاً با مراجعه به دفتر ازدواج و سپس اداره ثبت، برای مهریه اجراییه می‌گیرد و در صورت ناتوانی مالی زوج، موضوع اعسار و تقسیط در دادگاه خانواده بررسی می‌شود.
برای مثال، اگر زوجه‌ای مهریه عندالمطالبه دارد و همسرش از پرداخت آن خودداری می‌کند، نمی‌تواند صرفاً با مراجعه به شورای حل اختلاف، توقیف اموال یا جلب زوج را درخواست کند. او باید عقدنامه، مدارک هویتی و اطلاعات مربوط به اموال یا حساب‌های بانکی زوج را آماده کند، از مرجع مناسب اقدام کند و در صورت نیاز، هم‌زمان یا پس از آن، دادخواست مطالبه مهریه یا رسیدگی به اعسار را مطرح کند.
شورای حل اختلاف در ساختار جدید بیشتر با هدف ایجاد سازش و کاهش اختلافات فعالیت می‌کند و جایگزین اداره ثبت یا دادگاه خانواده برای اجرای مستقیم مهریه نیست. بنابراین، شورا معمولاً نمی‌تواند مانند اداره اجرای اسناد رسمی اجراییه مهریه صادر کند یا مستقلاً دستور توقیف اموال، ممنوع‌الخروجی و بازداشت زوج را صادر نماید.
البته ممکن است پرونده‌ای از سوی مرجع قضایی یا با توافق طرفین برای صلح و سازش به شورا ارجاع شود. در این حالت شورا می‌تواند درباره نحوه پرداخت، مهلت، مبلغ اقساط یا گذشت بخشی از مهریه میان زن و مرد مذاکره کند. اگر توافقی حاصل شود، مفاد آن باید به شکل رسمی و قابل اجرا ثبت شود تا در صورت تخلف، امکان پیگیری قانونی وجود داشته باشد.
پس پاسخ کوتاه این است که شورای حل اختلاف مرجع مستقیم اجرای مهریه نیست؛ اما ممکن است در مرحله سازش یا حل‌وفصل توافقی نقش داشته باشد. انتخاب مرجع اشتباه می‌تواند موجب اتلاف وقت و پرداخت هزینه اضافی شود.
در بسیاری از پرونده‌ها، شروع کار از اجرای ثبت به دلیل رسمی بودن سند ازدواج، مسیر مناسبی است. سند نکاحیه یک سند رسمی محسوب می‌شود و زوجه می‌تواند از دفتر ازدواج تنظیم‌کننده سند بخواهد درخواست صدور اجراییه را ثبت کند. پس از تشکیل پرونده، اجراییه به زوج ابلاغ می‌شود و او باید در مهلت قانونی مقرر، دین خود را بپردازد یا برای پرداخت آن اقدام کند.
اگر زوج از پرداخت خودداری کند، زوجه می‌تواند شناسایی و توقیف اموال او را از اجرای ثبت بخواهد. حساب‌های بانکی، خودرو، ملک، سهام و سایر دارایی‌هایی که به نام زوج باشد، در صورت وجود شرایط قانونی، قابل بررسی و توقیف است. مالی که برای نیازهای ضروری و متعارف زندگی در شمار مستثنیات دین قرار گیرد، ممکن است قابل توقیف نباشد.
مسیر دیگر، مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی و ثبت دادخواست مطالبه مهریه در دادگاه خانواده است. این روش به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که درباره مالکیت اموال، اعسار، تقسیط یا سایر مسائل خانوادگی نیاز به تصمیم قضایی وجود داشته باشد. در برخی شرایط، می‌توان درخواست تأمین خواسته نیز مطرح کرد تا از انتقال اموال با هدف فرار از پرداخت جلوگیری شود؛ تشخیص پذیرش این درخواست با مرجع رسیدگی‌کننده است.
برای اجرا گذاشتن مهریه از طریق شورای حل اختلاف، ابتدا باید مشخص شود که هدف شما سازش است یا اجرای اجباری. اگر هدف، وصول اجباری مهریه باشد، مراحل معمول به شکل زیر دنبال می‌شود:
اگر زوجه تصمیم بگیرد از دادگاه اقدام کند، دادخواست باید با مشخصات درست زوج، میزان مهریه، نوع مهریه و مستندات ازدواج ثبت شود. در مهریه وجه نقد، نحوه محاسبه ارزش آن با توجه به شاخص‌های قانونی اهمیت دارد و در مهریه سکه یا مال معین، تعداد یا مشخصات آن باید دقیق نوشته شود.
مدارک مورد نیاز ممکن است با توجه به مرجع انتخابی متفاوت باشد، اما معمولاً مدارک زیر لازم است:
در صورتی که عقدنامه در دسترس نباشد، می‌توان از دفتر ازدواج تنظیم‌کننده سند، رونوشت یا گواهی لازم را دریافت کرد. ناقص بودن نشانی زوج نیز همیشه مانع اقدام نیست، اما ارائه اطلاعات دقیق‌تر، روند ابلاغ و شناسایی دارایی‌ها را آسان‌تر می‌کند.
هزینه دادرسی دادخواست مطالبه مهریه بر اساس تعرفه‌های قانونی و ارزش خواسته تعیین می‌شود. در اجرای ثبت نیز هزینه‌های مربوط به صدور اجراییه و عملیات اجرایی وجود دارد و میزان آن با توجه به مقررات و مرحله اقدام محاسبه می‌شود. به همین دلیل، نمی‌توان بدون بررسی نوع مهریه و مبلغ آن، رقم قطعی اعلام کرد.
پس از ابلاغ اجراییه، زوج فرصت قانونی دارد که دین را بپردازد، برای پرداخت توافق کند یا دلایل خود را ارائه دهد. اگر در این مهلت اقدامی نکند، عملیات اجرایی مانند توقیف اموال یا سایر اقدامات مجاز قابل پیگیری است. مهلت اعتراض، شکایت از عملیات اجرایی یا طرح دعوای اعسار نیز بسته به نوع اقدام و زمان ابلاغ متفاوت است؛ بنابراین تاریخ ابلاغ‌ها باید با دقت ثبت و نگهداری شود.
در دادگاه، اگر زوج مدعی ناتوانی مالی باشد، باید دادخواست اعسار از پرداخت یکجای مهریه را مطرح کند و وضعیت مالی خود را با مدارک و شهادت شهود توضیح دهد. دادگاه پس از بررسی درآمد، هزینه‌های ضروری، دارایی‌ها و سابقه مالی، ممکن است با پرداخت اقساطی موافقت کند. پذیرش اعسار به معنای از بین رفتن اصل مهریه نیست و فقط شیوه پرداخت را تغییر می‌دهد.
مطالبه مهریه به معنی آن نیست که زوج در هر شرایطی بازداشت می‌شود. مقررات مربوط به ضمانت اجرای حبس، به میزان مهریه، توانایی مالی زوج و نتیجه رسیدگی قضایی بستگی دارد. در چارچوب مقررات حمایت خانواده، ضمانت اجرای حبس نسبت به میزان مشخصی از مهریه مطرح است و نسبت به مازاد بر آن، اصل بر پیگیری مالی از طریق شناسایی و توقیف اموال است.
چنانچه زوج بتواند ناتوانی واقعی خود را اثبات کند، دادگاه ممکن است از صدور حکم حبس خودداری کرده یا پرداخت مهریه را قسط‌بندی کند. همچنین پنهان کردن اموال، انتقال صوری دارایی یا ارائه اطلاعات خلاف واقع می‌تواند پیامدهای حقوقی و کیفری داشته باشد. زوجه نیز باید از معرفی اموال متعلق به دیگران یا طرح ادعاهای بدون مدرک خودداری کند.
پیش از هر توافق، باید روشن شود که عبارت‌های به‌کاررفته به معنای بخشش قطعی، دریافت بخشی از مهریه، اسقاط حق مطالبه یا صرفاً مهلت دادن است. تنظیم متن مبهم می‌تواند در آینده باعث اختلاف تازه شود.
خیر. شورای حل اختلاف مرجع الزامی مطالبه یا اجرای مهریه نیست. برای اجرای سند ازدواج، می‌توان از دفتر ازدواج و اداره اجرای اسناد رسمی اقدام کرد و برای مطالبه قضایی یا رسیدگی به اعسار، دادگاه خانواده مرجع مهم‌تری است.
شورا در صورت ارجاع یا مراجعه طرفین، می‌تواند برای سازش و تنظیم توافق تلاش کند؛ اما اجرای مستقیم اجباری مهریه، توقیف اموال و تصمیم‌گیری درباره اعسار در صلاحیت مراجع قانونی مربوط به اجرای ثبت یا دادگاه است.
زوجه می‌تواند استعلام دارایی‌ها را درخواست کند و در صورت وجود شرایط، دادخواست مطالبه مهریه یا پیگیری ضمانت اجرای قانونی را ادامه دهد. نداشتن مال، به‌تنهایی اصل دین را از بین نمی‌برد؛ اما توانایی پرداخت و ادعای اعسار باید در مرجع صالح بررسی شود.
انتخاب هم‌زمان یا تغییر مسیر باید با توجه به مقررات و وضعیت پرونده انجام شود و مطالبه مضاعف یک دین ممکن نیست. بهتر است پیش از ثبت اقدام موازی، درباره آثار حقوقی آن و لزوم مختومه کردن یکی از مسیرها بررسی دقیق انجام شود.
در صورت شناسایی مال جدید، موضوع می‌تواند مطابق تصمیم مرجع رسیدگی‌کننده و شرایط پرونده پیگیری شود. تقسیط معمولاً مانع شناسایی دارایی‌های تازه نیست، اما اقدامات اجرایی باید با مفاد حکم یا توافق و مقررات مربوط هماهنگ باشد.
در نتیجه، اجرا گذاشتن مهریه از طریق شورای حل اختلاف به معنای دریافت اجراییه مستقیم از شورا نیست. شورا بیشتر برای سازش کاربرد دارد و مسیر اصلی وصول مهریه معمولاً از اداره اجرای اسناد رسمی یا دادگاه خانواده می‌گذرد. تهیه عقدنامه، انتخاب مرجع مناسب، شناسایی اموال زوج، توجه به اعسار و نگهداری دقیق ابلاغ‌ها، مهم‌ترین اقدام‌های عملی هستند. اگر درباره مبلغ مهریه، وضعیت مالی زوج یا اعتبار یک توافق تردید وجود دارد، بررسی تخصصی پرونده پیش از امضا یا ثبت درخواست می‌تواند از خسارت و طولانی شدن روند جلوگیری کند.