یکی از اولین سوالاتی که برای زنی که قصد مطالبه مهریه دارد مطرح می شود این است که هزینه به اجرا گذاشتن مهریه چقدر است و آیا برای شروع کار باید مبلغ قابل توجهی پرداخت کند؟ همچنین ممکن است این سوال مطرح شود که اقدام از طریق اجرای ثبت ارزان تر است یا دادگاه و در صورت عدم توانایی مالی، تکلیف هزینه های قانونی چه خواهد بود.
اگر مهریه سکه باشد، محاسبه هزینه به دلیل غیرنقدی بودن موضوع مهریه می تواند با مبلغی که در ذهن افراد وجود دارد متفاوت باشد. همچنین باید بین هزینه دادرسی، حق اجرا و حق الوکاله وکیل تفاوت قائل شد.
پاسخ وکیل: هزینه به اجرا گذاشتن مهریه به روشی که برای مطالبه انتخاب می شود بستگی دارد. در اجرای ثبت، اصل مطالبه مهریه مستلزم پرداخت هزینه دادرسی دادگاه نیست و حق اجرا معمولا معادل ۵ درصد مبلغ مورد اجرا محاسبه می شود؛ با این حال شرایط تعلق و زمان وصول آن تابع مقررات اجرای اسناد لازم الاجرا است. در مسیر دادگاه نیز مطالبه مهریه یک دعوای مالی است و هزینه دادرسی آن مطابق تعرفه دعاوی مالی محاسبه می شود. بنابراین قبل از اقدام، باید مبلغ مهریه، نوع آن و اموال قابل شناسایی زوج بررسی شود.
در صورتی که مهریه در سند ازدواج درج شده باشد، زوجه می تواند برای اجرای مفاد سند رسمی ازدواج از مسیر اجرای ثبت اقدام کند. در این روش برخلاف دادخواست مطالبه مهریه در دادگاه، موضوع هزینه دادرسی به شکل دعوای قضایی مطرح نیست.
مهم ترین مبلغی که در این مسیر مطرح می شود «حق اجرا» یا همان نیم عشر است که در حالت معمول معادل ۵ درصد مبلغی است که عملیات اجرایی برای وصول آن انجام می شود. برای مثال، اگر مبلغ مورد اجرا ۵۰۰ میلیون تومان باشد، ۵ درصد آن معادل ۲۵ میلیون تومان خواهد بود.
البته نباید تصور کرد که زوجه در تمام پرونده ها باید همین مبلغ را در ابتدای کار نقدا پرداخت کند. زمان تعلق و نحوه وصول حق اجرا به وضعیت عملیات اجرایی و مقررات مربوط بستگی دارد و در برخی شرایط، مانند پرداخت بدهی در مهلت مقرر یا انصراف قانونی از ادامه عملیات، وضعیت حق اجرا متفاوت خواهد بود.
اگر مطالبه مهریه از طریق دادگاه انجام شود، دعوا مالی محسوب می شود و هزینه دادرسی بر اساس ارزش خواسته محاسبه می شود. نرخ متعارف اعلام شده برای دعاوی مالی در مرحله بدوی، تا سقف مقرر قانونی ۲.۵ درصد و نسبت به مازاد آن ۳.۵ درصد ارزش خواسته است.
برای نمونه، اگر زوجه مهریه ای معادل ۳ میلیارد تومان را به عنوان مبلغ مشخص و قابل محاسبه مطالبه کند، نمی توان بدون توجه به تعرفه و نحوه تقویم خواسته، یک عدد ثابت برای هزینه دادرسی اعلام کرد. مبلغ نهایی در زمان ثبت دادخواست بر اساس ارزش خواسته و تعرفه جاری سامانه محاسبه می شود.
در مورد مهریه سکه نیز موضوع حساس تر است؛ زیرا سکه وجه نقد محسوب نمی شود و نحوه تقویم خواسته برای هزینه دادرسی اهمیت پیدا می کند. بنابراین برای اعلام رقم دقیق، باید تعداد سکه، نوع سکه و ارزش مورد مطالبه در زمان طرح دعوا مشخص باشد.
نداشتن توان مالی برای پرداخت هزینه دادرسی به این معنا نیست که زوجه حتما از مطالبه مهریه محروم می شود. در شرایطی که شخص توان پرداخت هزینه دادرسی را نداشته باشد، امکان طرح موضوع اعسار از هزینه دادرسی وجود دارد.
در صورت پذیرش اعسار، شخص می تواند مطابق تصمیم مرجع قضایی از پرداخت تمام یا بخشی از هزینه دادرسی معاف شود یا پرداخت آن برای وی به شکل مقرر قانونی انجام شود. بنابراین اگر مبلغ هزینه دادرسی برای زوجه سنگین باشد، بهتر است پیش از ثبت دادخواست، شرایط مالی و امکان استفاده از مقررات اعسار بررسی شود.
نمی توان صرفا با مقایسه درصدها درباره مناسب بودن یکی از دو مسیر تصمیم گرفت؛ زیرا ماهیت هزینه ها در اجرای ثبت و دادگاه متفاوت است. در اجرای ثبت، حق اجرا مطرح می شود و در دادگاه، هزینه دادرسی دعوای مالی و سپس هزینه های مرحله اجرا ممکن است مطرح شود.
از طرف دیگر، هدف زوجه فقط کاهش هزینه اولیه نیست. اگر زوج دارای ملک، خودرو، حساب بانکی، حقوق یا سایر اموال قابل شناسایی باشد، امکان توقیف مال می تواند در انتخاب مسیر اهمیت داشته باشد. همچنین نوع مهریه، وضعیت سند ازدواج و شرایط مالی زوج باید بررسی شود.
برای همین، پیش از اقدام بهتر است مشخص شود که زوج چه اموالی دارد، مهریه چند سکه یا چه مقدار وجه است و آیا احتمال پرداخت داوطلبانه وجود دارد یا خیر. در برخی پرونده ها اقدام ثبتی می تواند مستقیما به شناسایی و توقیف مال منجر شود و در برخی پرونده ها پیگیری قضایی ضرورت بیشتری پیدا می کند.
هزینه وکیل ارتباط مستقیمی با هزینه دادرسی یا حق اجرای دولتی ندارد. اگر زوجه شخصا مراحل مطالبه مهریه را انجام دهد، طبیعتا حق الوکاله ای پرداخت نمی کند؛ اما در صورت انتخاب وکیل، حق الوکاله بر اساس توافق طرفین و مقررات مربوط تعیین می شود.
بنابراین برای محاسبه کل هزینه پرونده باید حداقل سه موضوع از یکدیگر تفکیک شوند: هزینه دادرسی در صورت اقدام قضایی، حق اجرای قانونی در مرحله اجرا و حق الوکاله وکیل در صورت استفاده از خدمات وکالتی. هزینه هایی مانند کارشناسی، استعلام یا اقدامات خاص پرونده نیز ممکن است حسب مورد ایجاد شود.
مهم ترین مدرک برای شروع کار، سند ازدواج است که میزان و نوع مهریه در آن مشخص شده است. همچنین مدارک هویتی زوجه برای انجام مراحل اداری و قضایی مورد نیاز است.
اگر هدف، توقیف مال مشخصی باشد، ارائه اطلاعات دقیق درباره ملک، خودرو، حساب یا سایر دارایی های زوج می تواند روند شناسایی و توقیف را آسان تر کند.
در پرونده مهریه سکه، موضوع حق اجرا وجود دارد اما مبنای محاسبه آن باید با توجه به مقررات اجرای پرونده مشخص شود. در نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره مهریه سکه نیز تاکید شده که سکه طلا وجه نقد نیست و در محاسبه حق اجرا باید مقررات مربوط به تقویم خواسته و مبلغ مبنای اجرا مورد توجه قرار گیرد.
بنابراین نمی توان برای همه پرونده های سکه، بدون مشاهده سند ازدواج و نحوه ثبت مطالبه، یک رقم ثابت اعلام کرد. تعداد سکه، مبلغی که مطالبه شده و نحوه تقویم خواسته در محاسبه نهایی اهمیت دارد.
زمان پرداخت زوج اهمیت زیادی دارد. اگر بدهی در مهلت قانونی و شرایط مقرر پرداخت شود، وضعیت حق اجرا می تواند با حالتی که عملیات اجرایی ادامه پیدا کرده و برای توقیف و وصول مال اقدام شده است متفاوت باشد.
به همین دلیل، دریافت اجراییه به معنی آن نیست که در هر حالت حتما باید درصد مشخصی را به عنوان هزینه نهایی پرداخت کرد. وضعیت پرونده، زمان پرداخت و ادامه یا توقف عملیات اجرایی باید بررسی شود.
بله، در شرایطی امکان درخواست خاتمه یا توقف عملیات اجرایی وجود دارد. برای نمونه، اگر زوجه پس از صدور اجراییه از ادامه عملیات اجرایی منصرف شود، مقررات مربوط به حق اجرا باید با توجه به مرحله ای که پرونده در آن قرار دارد بررسی شود.
همچنین اگر زوجین خارج از فرآیند اجرا با یکدیگر توافق کنند، بهتر است وضعیت پرونده اجرایی نیز به صورت رسمی تعیین تکلیف شود تا صرف توافق شفاهی باعث باقی ماندن تعهدات یا هزینه های اجرایی نشود.
برای برآورد هزینه به اجرا گذاشتن مهریه ابتدا باید مشخص شود که مهریه وجه نقد است یا سکه و مال دیگر. سپس تعداد یا مبلغ مهریه و مقدار مورد مطالبه مشخص می شود. در مرحله بعد باید مسیر انتخابی، یعنی اجرای ثبت یا دادگاه، تعیین شود.
برای مثال، اگر مبلغ مورد اجرای یک مهریه ۱ میلیارد تومان باشد، محاسبه ساده ۵ درصدی حق اجرا معادل ۵۰ میلیون تومان است. اما این مثال صرفا یک محاسبه ریاضی برای درک مبلغ است و به معنی آن نیست که در تمام پرونده ها همین مبلغ در ابتدای کار از زوجه دریافت می شود.
در اقدام قضایی نیز نمی توان بدون مشخص شدن ارزش خواسته و تعرفه زمان ثبت دادخواست، رقم قطعی اعلام کرد. به همین دلیل، عددی که در سامانه خدمات قضایی هنگام ثبت دادخواست نمایش داده می شود، مبنای عملی پرداخت خواهد بود.
در عمل، هزینه تنها یکی از عوامل تصمیم گیری برای مطالبه مهریه است. اگر زوج اموال مشخص و قابل توقیف داشته باشد، شناسایی و توقیف آن اموال اهمیت زیادی پیدا می کند. اگر هم زوج فاقد مال قابل توقیف باشد، بررسی وضعیت درآمد، توانایی مالی و شرایط پرداخت اقساطی اهمیت بیشتری خواهد داشت.
بنابراین برای تعیین دقیق هزینه به اجرا گذاشتن مهریه باید متن سند ازدواج، میزان مهریه، نوع مهریه، مقدار مورد مطالبه و وضعیت مالی زوج بررسی شود. نمی توان صرفا با گفتن تعداد سکه یا مبلغ مهریه، بدون توجه به مسیر قانونی، هزینه نهایی پرونده را با قطعیت اعلام کرد.
هزینه به اجرا گذاشتن مهریه به مسیر انتخابی و شرایط پرونده بستگی دارد. در اجرای ثبت، حق اجرا معمولا بر مبنای ۵ درصد مبلغ مورد اجرا مطرح می شود و در دعوای قضایی، هزینه دادرسی دعاوی مالی بر اساس ارزش خواسته و تعرفه قانونی محاسبه خواهد شد. در کنار این موارد، ممکن است حق الوکاله و هزینه های جانبی نیز وجود داشته باشد.
اگر زوجه توان پرداخت هزینه دادرسی را نداشته باشد، امکان بررسی اعسار از هزینه دادرسی وجود دارد. همچنین در پرونده های مربوط به سکه، به دلیل غیرنقدی بودن مهریه، نحوه تقویم خواسته اهمیت ویژه ای دارد. در نهایت، قبل از اقدام بهتر است علاوه بر محاسبه هزینه، وضعیت اموال و توان مالی زوج نیز بررسی شود تا مسیر مطالبه با شرایط واقعی پرونده هماهنگ باشد.