مراحل به اجرا گذاشتن مهریه

برای مطالبه مهریه، قبل از اینکه وارد جزئیات مراحل شویم، باید یک موضوع مهم را روشن کنیم: در مورد مهریه مندرج در سند رسمی ازدواج، زوجه اصولا می تواند از مسیر اجرای ثبت برای اجرای مفاد سند رسمی اقدام کند و در مواردی نیز موضوع از طریق دادگاه پیگیری می شود. انتخاب مسیر مناسب به وضعیت پرونده، هدف زوجه، وجود یا نبود مال به نام زوج، وضعیت اجراییه و موضوعاتی مانند اعسار و تقسیط بستگی دارد.

بنابراین برای اینکه روند را اشتباه شروع نکنید، بهتر است فرآیند را به دو مسیر اصلی تقسیم کنیم:

• مسیر اول: اجرای مهریه از طریق اجرای ثبت
• مسیر دوم: مطالبه و پیگیری مهریه از طریق دادگاه

در ادامه ابتدا تفاوت این دو مسیر را توضیح می دهم و سپس هر مسیر را از اولین اقدام تا مراحل پایانی، قدم به قدم بررسی می کنم.

اگر مهریه در سند رسمی ازدواج درج شده باشد، اجرای ثبت یکی از مسیرهای اصلی برای شروع عملیات وصول است. در این روش، زوجه برای اجرای تعهد مندرج در سند رسمی ازدواج اقدام می کند و موضوع از طریق دفترخانه تنظیم کننده سند ازدواج وارد فرآیند اجرایی می شود.

مزیت مهم اجرای ثبت این است که برای شروع عملیات اجرایی نسبت به یک سند رسمی لازم الاجرا، اصولا لازم نیست ابتدا دعوای مطالبه مهریه در دادگاه مطرح شود و حکم قطعی بگیرید. در این مسیر تمرکز اصلی بر اجرای مفاد سند و شناسایی و توقیف اموال زوج است.

اما دادگاه نیز در پرونده مهریه نقش مهمی دارد. به ویژه در موضوعاتی مانند رسیدگی به اعسار، تقسیط، اختلافات مرتبط با اجرای دین و سایر دعاوی که رسیدگی قضایی لازم دارند، پرونده می تواند وارد مسیر دادگاه شود.

بنابراین نباید تصور کرد که انتخاب اجرای ثبت به این معناست که دیگر هیچ ارتباطی با دادگاه وجود ندارد. ممکن است پرونده از اجرای ثبت شروع شود و بعد برای موضوعی مانند اعسار یا اختلاف حقوقی، دادگاه نیز وارد فرآیند شود.

اگر تصمیم دارید مهریه را از طریق اجرای ثبت پیگیری کنید، روند کلی را می توان به مراحل زیر تقسیم کرد.

در قدم اول باید سند ازدواج را بررسی کنید. میزان دقیق مهریه، نوع مهریه، مشخصات زوج و زوجه و مشخصات دفترخانه ازدواج باید مشخص باشد.

اگر مهریه سکه است، تعداد سکه ها باید دقیقا مشخص شود. اگر وجه نقد، ملک، طلا یا مال دیگری است، باید همان تعهدی که در سند ازدواج درج شده مبنای درخواست قرار گیرد.

همچنین اگر قبلا بخشی از مهریه پرداخت شده یا زوجه بخشی از آن را ابراء کرده است، باید میزان واقعی طلب مشخص شود.

در گام بعدی باید به دفترخانه رسمی ازدواجی که عقد در آن ثبت شده مراجعه شود. درخواست اجرای مهریه و صدور اجراییه نسبت به میزان مورد مطالبه مطرح می شود.

در این مرحله مشخصات سند ازدواج و میزان مهریه بررسی می شود و در صورت وجود شرایط، فرآیند صدور اجراییه آغاز خواهد شد.

اگر وکیل از طرف زوجه اقدام کند، وکالتنامه نیز باید متناسب با موضوع اختیار قانونی لازم برای پیگیری را داشته باشد.

پس از بررسی درخواست، اجراییه مربوط به تعهد مهریه صادر می شود. اجراییه در واقع به زوج اعلام می کند که تعهد مالی مندرج در سند رسمی باید مطابق مقررات اجرا شود.

از این مرحله پرونده وارد فرآیند اجرایی می شود و پیگیری آن اهمیت زیادی دارد. صرف صدور اجراییه به معنی دریافت مهریه نیست؛ بلکه باید مراحل بعدی نیز انجام شود.

اجراییه باید مطابق مقررات به زوج ابلاغ شود. تاریخ ابلاغ اهمیت دارد؛ زیرا آثار و مهلت های قانونی مربوط به عملیات اجرایی بر اساس مقررات از این مرحله دنبال می شود.

زوجه باید اطلاعات پرونده و وضعیت ابلاغ را پیگیری کند و منتظر نماند که صرفا با ثبت درخواست، مبلغ مهریه خودکار به حساب او واریز شود.

این مرحله یکی از مهم ترین قسمت های اجرای مهریه است. اگر زوج ملک، خودرو، حساب بانکی یا دارایی قابل توقیف داشته باشد، شناسایی آن می تواند مسیر وصول را بسیار تغییر دهد.

اگر زوجه می داند زوج یک آپارتمان، زمین، خودرو یا دارایی مشخصی دارد، باید اطلاعات آن را در اختیار مرجع اجرا قرار دهد تا امکان بررسی و اقدام قانونی درباره آن وجود داشته باشد.

اگر زوجه هیچ اطلاعاتی درباره دارایی های زوج ندارد، موضوع شناسایی اموال از طریق ظرفیت های قانونی موجود پیگیری می شود.

اگر مال قابل توقیف شناسایی شود و شرایط قانونی توقیف را داشته باشد، عملیات توقیف انجام می شود.

برای مثال، اگر ملک به صورت رسمی به نام زوج باشد، وضعیت ثبتی آن بررسی می شود. اگر خودرو به نام زوج باشد، امکان اقدام نسبت به آن حسب شرایط قانونی بررسی می شود. موجودی حساب ها و برخی حقوق مالی زوج نیز ممکن است در چارچوب مقررات قابل توقیف باشد.

البته هر مالی که به نام زوج است الزاما قابل توقیف نیست و موضوع مستثنیات دین باید جداگانه بررسی شود.

مستثنیات دین یکی از موضوعات بسیار مهم در اجرای مهریه است. قانون برای حفظ حداقل امکانات ضروری زندگی بدهکار، برخی اموال را با شرایط مشخص از توقیف مستثنی کرده است.

بنابراین اگر مثلا یک منزل مسکونی به نام زوج باشد، صرف مالکیت او به معنی این نیست که ملک حتما برای پرداخت مهریه فروخته می شود. باید بررسی شود که ملک با توجه به شرایط واقعی زندگی زوج و خانواده او، مشمول مستثنیات دین هست یا خیر.

همین موضوع درباره سایر اموال نیز باید به صورت موردی بررسی شود.

اگر مال توقیف شده نیاز به ارزیابی داشته باشد، ارزش آن مطابق مقررات و توسط کارشناس تعیین می شود.

برای مثال، در مورد ملک ممکن است مساحت، موقعیت، وضعیت سند، ارزش منطقه ای و سایر ویژگی های موثر در ارزش گذاری بررسی شود.

ارزیابی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مبلغ حاصل از فروش مال باید بر اساس تشریفات قانونی برای پرداخت بدهی مورد استفاده قرار گیرد.

در صورتی که مال توقیف شده شرایط فروش داشته باشد و بدهی از طریق آن قابل وصول باشد، تشریفات قانونی فروش و مزایده انجام می شود.

پس از فروش، مبلغ حاصل مطابق مقررات برای پرداخت بدهی اختصاص پیدا می کند. اگر ارزش مال کمتر از کل مهریه باشد، تمام بدهی از بین نمی رود و نسبت به باقی مانده، امکان ادامه پیگیری در حدود مقررات وجود دارد.

اگر در زمان اجرای پرونده مال قابل توقیفی از زوج پیدا نشود، این موضوع به معنی از بین رفتن حق زوجه نسبت به مهریه نیست.

ممکن است زوج در حال حاضر مال قابل شناسایی نداشته باشد، اما در آینده صاحب ملک، خودرو، حساب یا دارایی دیگری شود. بنابراین اطلاعات جدید درباره اموال زوج می تواند در ادامه عملیات اجرایی مورد استفاده قرار گیرد.

در چنین شرایطی همچنین باید بررسی شود که آیا ادامه کار از طریق اجرای ثبت مناسب است یا با توجه به وضعیت پرونده، استفاده از مسیر قضایی نیز ضرورت پیدا کرده است.

مسیر دادگاه با اجرای ثبت تفاوت دارد. در این روش، موضوع مطالبه مهریه به صورت یک دعوای قضایی مطرح می شود و رسیدگی مطابق تشریفات دادرسی انجام می گیرد.

این مسیر به ویژه زمانی اهمیت پیدا می کند که موضوعاتی مانند اعسار، تقسیط، اختلاف در پرداخت، اختلافات مالی یا مسائل مرتبط با اجرای حکم مطرح باشد.

در ابتدا باید سند ازدواج، مدارک هویتی و اطلاعات مربوط به میزان مهریه آماده شود. اگر قبلا بخشی از مهریه پرداخت شده، مدارک مربوط به پرداخت نیز باید بررسی شود.

اگر زوجه وکیل داشته باشد، وکالتنامه نیز باید آماده باشد.

در این مرحله دادخواست مطالبه مهریه با مشخصات صحیح زوج و زوجه، میزان مهریه و خواسته مربوط به پرداخت آن ثبت می شود.

دقت در تعیین خواسته بسیار مهم است. اگر مهریه مثلا تعداد مشخصی سکه باشد، خواسته باید مطابق سند ازدواج و میزان واقعی طلب تنظیم شود.

پس از ثبت دادخواست، پرونده به مرجع قضایی صالح ارجاع می شود.

دادخواست مطالبه مهریه یک دعوای مالی است و هزینه دادرسی آن مطابق مقررات مربوط به دعاوی مالی محاسبه می شود. میزان هزینه با توجه به ارزش خواسته و مقررات زمان ثبت دادخواست تعیین می شود.

پس از تکمیل مراحل ثبت، پرونده وارد روند رسیدگی می شود و ابلاغ های مربوط به طرفین انجام خواهد شد.

پس از ابلاغ، زوج می تواند در پرونده حاضر شود و دفاعیات خود را مطرح کند. ممکن است زوج اصل بدهی را قبول داشته باشد یا درباره میزان آن، پرداخت های قبلی یا سایر مسائل اختلاف داشته باشد.

یکی از مهم ترین دفاعیات ممکن نیز ادعای ناتوانی از پرداخت یکجای بدهی و طرح موضوع اعسار است که باید مطابق مقررات مربوط بررسی شود.

اگر دادگاه پس از رسیدگی، استحقاق زوجه نسبت به مهریه را احراز کند، رأی مقتضی صادر می شود. پس از قطعیت رأی یا فراهم شدن شرایط اجرای آن، پرونده وارد مرحله اجرای حکم خواهد شد.

در این مرحله باید توجه داشت که صدور حکم با وصول پول تفاوت دارد. بعد از رأی نیز باید اجرای حکم به صورت جدی پیگیری شود.

پس از فراهم شدن شرایط اجرای رأی، درخواست اجرای حکم مطرح می شود و پرونده به واحد اجرای احکام ارسال می شود.

از اینجا موضوع وارد مرحله اجرایی می شود و شناسایی و توقیف اموال زوج اهمیت پیدا می کند.

در مرحله اجرای حکم، در صورت وجود شرایط قانونی، می توان نسبت به اموال زوج اقدام کرد. اگر زوجه مال مشخصی از زوج می شناسد، ارائه اطلاعات دقیق درباره آن بسیار مهم است.

برای مثال، مشخصات دقیق یک ملک، خودرو یا سایر دارایی ها می تواند فرآیند شناسایی و توقیف را هدفمندتر کند.

اعسار یکی از مهم ترین موضوعاتی است که ممکن است در پرونده مهریه مطرح شود. زوج می تواند در صورت ادعای ناتوانی مالی، مطابق مقررات مربوط درخواست اعسار و تقسیط بدهی را مطرح کند.

دادگاه در رسیدگی به اعسار وضعیت مالی، درآمد، دارایی ها و شرایط پرداخت شخص را بررسی می کند. زوجه نیز می تواند نسبت به ادعای اعسار دفاع کند و اطلاعاتی درباره وضعیت مالی زوج ارائه دهد.

اگر اعسار پذیرفته شود، ممکن است پرداخت مهریه به صورت اقساط تعیین شود. مقدار پیش پرداخت و اقساط برای همه افراد یکسان نیست و به شرایط پرونده بستگی دارد.

در اجرای ثبت، نقطه شروع، سند رسمی ازدواج و درخواست اجرای تعهد مندرج در آن است. در این مسیر، شناسایی و توقیف اموال می تواند محور اصلی عملیات باشد.

در دادگاه، موضوع ابتدا در قالب دعوای قضایی مطرح و پس از رسیدگی، در صورت صدور حکم و فراهم شدن شرایط، وارد مرحله اجرای حکم می شود.

به زبان ساده، اگر هدف اصلی شما اجرای سند رسمی ازدواج و اقدام نسبت به اموال زوج است، اجرای ثبت یکی از مسیرهای مهم شروع کار است. اگر موضوع نیازمند رسیدگی قضایی باشد، مانند اعسار و تقسیط یا اختلافات خاص، دادگاه اهمیت بیشتری پیدا می کند.

عدد ۱۱۰ سکه به این معنی نیست که زن فقط تا ۱۱۰ سکه حق مطالبه دارد. مهریه همان مقداری است که در عقدنامه تعیین شده است.

موضوع ۱۱۰ سکه بیشتر به ضمانت اجرای قانونی مربوط به محکومیت مالی و امکان اعمال ضمانت اجرای حبس مربوط می شود. بنابراین اگر مهریه ۳۰۰ سکه باشد، اصل مطالبه نسبت به ۳۰۰ سکه از بین نمی رود؛ اما درباره نحوه ضمانت اجرا نسبت به میزان مازاد، وضعیت مالی زوج و مقررات مربوط اهمیت پیدا می کند.

در این وضعیت باید از ابتدای پرونده اطلاعات مالی زوج را جمع آوری و مرتب کنید. مشخصات ملک، خودرو، حساب یا سایر دارایی هایی که به صورت قانونی قابل شناسایی هستند، می تواند برای پیگیری بسیار مهم باشد.

همچنین باید مراقب موضوع مستثنیات دین باشید؛ زیرا ممکن است مالی که ظاهرا متعلق به زوج است، تحت شرایط قانونی قابل توقیف یا فروش برای پرداخت دین نباشد.

اگر احتمال انتقال اموال، معاملات مشکوک یا اختلاف درباره مالکیت وجود دارد، موضوع باید جداگانه و بر اساس مدارک و تاریخ معاملات بررسی شود.

• سند ازدواج را بررسی کنید.
• میزان دقیق مهریه قابل مطالبه را مشخص کنید.
• مشخصات کامل زوج را آماده کنید.
• اموال احتمالی زوج را شناسایی و اطلاعات آنها را جمع آوری کنید.
• برای مهریه مندرج در سند رسمی، امکان شروع از اجرای ثبت را بررسی کنید.
• از دفترخانه تنظیم کننده سند ازدواج، درخواست صدور اجراییه کنید.
• ابلاغ اجراییه و وضعیت پرونده را پیگیری کنید.
• اموال قابل توقیف زوج را معرفی و پیگیری کنید.
• در صورت توقیف مال، مراحل ارزیابی و فروش را دنبال کنید.
• اگر زوج ادعای اعسار کرد، مدارک و اطلاعات مالی مربوط به او را بررسی کنید.
• در صورت نیاز، موضوعات قضایی مانند اعسار، تقسیط یا اختلافات مربوط به اجرای دین را از طریق دادگاه پیگیری کنید.
• وصول مبلغ مهریه را تا تسویه کامل یا تعیین تکلیف قانونی باقی مانده طلب دنبال کنید.

برای مراحل به اجرا گذاشتن مهریه ابتدا باید بین دو مسیر اصلی یعنی اجرای ثبت و دادگاه تفاوت قائل شد. در مهریه ای که در سند رسمی ازدواج درج شده، اجرای ثبت می تواند مسیر شروع اجرای سند باشد. در این مسیر از دفترخانه ازدواج آغاز می کنید، اجراییه صادر می شود، اجراییه به زوج ابلاغ می شود و سپس موضوع شناسایی و توقیف اموال و در صورت لزوم ارزیابی و فروش آنها دنبال می شود.

مسیر دادگاه متفاوت است. در این مسیر دادخواست مطالبه مهریه ثبت می شود، پرونده رسیدگی قضایی را طی می کند، رأی صادر می شود و پس از فراهم شدن شرایط، اجرای حکم آغاز می شود. در ادامه نیز شناسایی و توقیف اموال و در صورت مطرح شدن اعسار، رسیدگی به توانایی مالی زوج دنبال خواهد شد.

در نتیجه، انتخاب مسیر مناسب باید بر اساس شرایط واقعی پرونده انجام شود. اگر سند رسمی ازدواج وجود دارد و هدف اصلی اجرای تعهد و شناسایی اموال زوج است، اجرای ثبت نقطه شروع مهمی است؛ اما اگر موضوعاتی مانند اعسار، تقسیط یا اختلافات قضایی مطرح باشد، دادگاه نیز نقش اساسی پیدا می کند.